Artikel 23 Aw: Kunstwerk afbeelden voor tentoonstelling of veiling

Wie een schilderij, beeldhouwwerk, tekening, bouwwerk of een werk van toegepaste kunst bezit, heeft daarmee nog geen auteursrecht. Eigendom van het exemplaar en auteursrecht op het werk zijn verschillende rechten. Dit artikel geeft de eigenaar, bezitter of houder wel een beperkte bevoegdheid: hij mag het werk verveelvoudigen en openbaar maken voor zover dat noodzakelijk is voor een openbare tentoonstelling of een openbare verkoop van dat werk.

De bepaling maakt het mogelijk dat wie een kunstwerk tentoonstelt of verkoopt, het werk daarvoor kan afbeelden zonder eerst toestemming van de auteursrechthebbende te vragen, terwijl ander commercieel gebruik bij de rechthebbende blijft.

Welke werken

Het artikel noemt vijf soorten: teken-, schilder-, bouw- en beeldhouwwerken en werken van toegepaste kunst. Bij al deze werken gaat het om een stoffelijk exemplaar dat kan worden tentoongesteld of verkocht.

Wie kan zich erop beroepen

Niet alleen de eigenaar, maar ook de bezitter of houder. In de terminologie van het Burgerlijk Wetboek is bezitter wie het werk voor zichzelf houdt en houder wie het voor een ander houdt. Een galerie die werk in consignatie heeft en een museum dat een stuk in bruikleen toont, kunnen zich dus eveneens op dit artikel beroepen.

Wat mag er

De bevoegdheid is begrensd door het woord noodzakelijk: het gebruik moet nodig zijn voor de openbare tentoonstelling of de openbare verkoop van dat werk. Het moet gaan om een tentoonstelling of verkoop die openbaar is; een besloten bezichtiging of een onderhandse verkoop wordt niet genoemd. Wat daarnaast precies onder 'noodzakelijk' valt, hangt af van de omstandigheden.

Wat mag er niet

Enig ander commercieel gebruik is uitdrukkelijk uitgesloten. De afbeelding op ansichtkaarten, posters, mokken of tassen die los van de tentoonstelling of verkoop worden verhandeld, valt daarom buiten dit artikel.

Kan hiervan worden afgeweken

De bevoegdheid geldt 'tenzij anders overeengekomen'. Wat in een bruikleenovereenkomst, consignatieovereenkomst of koopcontract over het afbeelden van het werk is afgesproken, gaat dus voor op de wettelijke regel.

In de praktijk

• Voor musea en galeries — houd materiaal voor de tentoonstelling of verkoop gescheiden van merchandise; voor het laatste biedt dit artikel geen grondslag.
• Voor makers — omdat afspraken voorgaan, kan bij verkoop of bruikleen in de overeenkomst een eigen regeling over afbeeldingen van het werk worden opgenomen.

Een verzamelaar biedt een beeldhouwwerk aan via een openbare veiling. Het veilinghuis gebruikt een foto van het werk voor de aankondiging van deze verkoop. Wil datzelfde veilinghuis de foto daarna gebruiken in een advertentiecampagne die niet over deze veiling gaat, dan is dat ander commercieel gebruik en heeft het daarvoor toestemming van de rechthebbende nodig.

Naast dit artikel houdt de maker zijn persoonlijkheidsrechten uit artikel 25 Aw, waaronder het recht op naamsvermelding en het recht zich te verzetten tegen wijzigingen in en aantasting van het werk. Die gelden ook bij afbeeldingen die op grond van dit artikel worden gemaakt.