Artikel 42 Aw: Vergelijking met het land van oorsprong

Beschermingstermijnen verschillen per land. Dit artikel bepaalt dat je in Nederland geen auteursrecht kunt inroepen op een werk waarvan de termijn in het land van oorsprong al is verstreken. Ook al zou de Nederlandse rekenregel nog jaren bescherming geven, dan nog is het werk hier vrij zodra het in zijn thuisland vrij is. Dat wordt termijnvergelijking genoemd.

De gedachte erachter is wederkerigheid. Nederland wil buitenlandse werken niet ruimer beschermen dan het land dat ze heeft voortgebracht zelf doet. Zonder zo'n grens zou een land met korte termijnen kunnen meeliften op de langere bescherming elders, zonder daar iets tegenover te stellen.

De uitzondering voor Europa

De vergelijking geldt niet als de maker onderdaan is van een lidstaat van de Europese Unie of van een staat die partij is bij de overeenkomst over de Europese Economische Ruimte. Binnen die ruimte mag je makers niet naar nationaliteit verschillend behandelen. Voor een maker uit een van die staten geldt dus gewoon de Nederlandse termijn, ook als zijn eigen land een kortere hanteert.

Land van oorsprong

Het land van oorsprong is niet zonder meer het land waar de maker vandaan komt. Voor een gepubliceerd werk is het het land van de eerste publicatie; alleen bij werk dat nooit is gepubliceerd, geldt het land van de maker. Die aanknopingspunten komen uit de Berner Conventie. Wie op deze bepaling wil steunen, moet dus eerst vaststellen wáár het werk voor het eerst verscheen, en dat is bij oud materiaal niet altijd eenvoudig.

Een voorbeeld

Een ontwerpstudio wil een reclameaffiche uit 1955 uit een land buiten Europa verwerken in een boekomslag. In dat land liep de bescherming vijftig jaar na het overlijden van de maker en die termijn is in 2015 afgelopen. Naar Nederlands recht zou het werk nog beschermd zijn, maar omdat de termijn in het land van oorsprong is verstreken en de maker geen onderdaan is van een Europese lidstaat, kan hier geen auteursrecht meer worden ingeroepen.

In de praktijk

• Voor gebruikers: zoek bij buitenlands materiaal eerst uit waar het voor het eerst verscheen en welke termijn daar gold; dat kan een werk vrijgeven dat naar Nederlandse maatstaven nog beschermd lijkt.
• Voor rechthebbenden: een claim in Nederland op een oud buitenlands werk vraagt om onderbouwing dat de termijn in het thuisland nog loopt, of dat de Europese uitzondering opgaat.
• Let op de nationaliteit: de uitzondering hangt aan de maker, niet aan de plaats van publicatie of aan de huidige rechthebbende.

Deze bepaling gaat alleen over de duur. Of iets überhaupt een beschermd werk is, beoordeel je gewoon naar Nederlands recht volgens artikel 10 Aw; en wie eenmaal vaststelt dat de bescherming hier nog loopt, valt terug op de rekenregels van artikel 37 Aw en volgende.