Artikel 9 Aw: Uitgever of drukker treedt op voor de rechthebbende

Staat op of in een gedrukt exemplaar geen makersnaam, of alleen een pseudoniem, dan mag degene die op dat exemplaar als uitgever is aangeduid het auteursrecht tegenover derden uitoefenen ten behoeve van de rechthebbende. Ontbreekt ook een uitgever, dan komt die bevoegdheid toe aan de vermelde drukker.

De reden is dat een anonieme of pseudonieme publicatie anders onbeschermd zou blijven in de praktijk. De rechthebbende bestaat wel, maar wil of kan niet naar voren treden. Zonder deze regel zou hij eerst zijn anonimiteit moeten opgeven om een kopieerder te kunnen aanspreken.

Optreden namens, niet in plaats van

De uitgever of drukker wordt geen rechthebbende. Hij oefent het recht uit ten behoeve van degene die het toekomt. Hij kan dus optreden tegen een derde die kopieert, maar hij kan het recht niet verkopen of weggeven alsof het van hem is, en hij kan er zich niet op beroepen tegenover de werkelijke rechthebbende zelf.

Wanneer werkt de regel

Er moet een in druk verschenen exemplaar zijn waarop de maker niet of niet met zijn ware naam is vermeld. Een schuilnaam voldoet dus, zolang die niet direct naar de persoon leidt. Zodra de maker zich alsnog bekendmaakt, verliest de regel haar nut: dan kan hij zelf optreden en geldt het vermoeden van artikel 4 Aw.

Volgorde: eerst de uitgever

De wet legt een rangorde aan. Staat er een uitgever op het exemplaar, dan is hij de aangewezen partij. Pas als die aanduiding ontbreekt, schuift de bevoegdheid door naar de drukker. Die volgorde volgt de gedachte dat de uitgever het dichtst bij de exploitatie staat en dus het beste kan beoordelen of optreden zinvol is.

Een dichtbundel verschijnt onder een schuilnaam bij een kleine uitgeverij. Een festivalorganisatie drukt enkele gedichten integraal af in haar programmaboekje zonder toestemming. De dichter wil anoniem blijven. De uitgeverij kan de organisatie op grond van dit artikel aanspreken en staking en schadevergoeding vorderen, zonder dat de identiteit van de dichter op tafel hoeft te komen.

In de praktijk

• Voor uitgevers: zorg dat de aanduiding als uitgever duidelijk op het exemplaar staat, want daar hangt de bevoegdheid aan vast.
• Voor anonieme makers: leg met de uitgever vast wie initiatief neemt bij inbreuk en wie de kosten en opbrengsten draagt; dit artikel regelt de bevoegdheid, niet de onderlinge verhouding.
• Voor gebruikers: het ontbreken van een auteursnaam betekent niet dat een werk vrij te gebruiken is; er is bijna altijd een partij die kan optreden.
• Voor iedereen: de regel geldt naar de tekst voor in druk verschenen exemplaren, dus voor online publicaties zonder gedrukte versie biedt zij geen houvast.