Boek 1 Artikel 327 (1:327 BW)

Dit artikel gaat over de zwaarste ingreep bij een voogd van vlees en bloed: de rechtbank haalt de voogdij bij hem weg. Sinds de herziening van de kinderbeschermingsmaatregelen heet dat beëindiging van de voogdij; de oude begrippen ontheffing en ontzetting komen in de wet niet meer voor. Er zijn drie gronden en die staan los van elkaar.

De eerste grond: ernstige bedreiging

De rechtbank kan de voogdij beëindigen als een minderjarige zo opgroeit dat hij in zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreigd én de voogd de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding niet kan dragen binnen een termijn die voor de persoon en de ontwikkeling van dit kind aanvaardbaar is. Het gaat dus om twee vragen tegelijk: hoe erg is het nu, en is er binnen redelijke tijd zicht op verbetering. Wat aanvaardbaar is, hangt af van het kind: hoe jonger het is, hoe korter die termijn in het algemeen wordt gezien.

De tweede grond: misbruik van gezag

Beëindiging kan ook als de voogd het gezag misbruikt. Dat is een zelfstandige grond; er hoeft dan niet daarnaast te worden aangetoond dat verbetering uitblijft. Bij misbruik gaat het om het gebruiken van de positie van gezagsdrager voor iets anders dan het belang van het kind. Ook hier geldt dat een grond op zichzelf niet beslissend is: de wet zegt dat de rechtbank de voogdij kan beëindigen, en zij beoordeelt daarnaast of die ingreep voor deze minderjarige nodig is.

De derde grond: geen beginseltoestemming

De derde grond hoort bij de opneming van een buitenlands kind ter adoptie: de voogd beschikt niet over de beginseltoestemming die de Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie voorschrijft. Dat is een formele grond, die voorkomt dat de weg van de voogdij wordt gebruikt om de waarborgen rond interlandelijke adoptie te omzeilen.

Wie beslist en wat volgt

De rechtbank beslist. Wordt de voogdij beëindigd, dan moet er een nieuwe gezagsdrager komen: een andere voogd, of een instelling die de voogdij op zich neemt. Het kind blijft dus niet zonder iemand die over hem gaat.

Een voorbeeld. Een tante is na het overlijden van beide ouders voogd geworden over twee jonge kinderen. Ondanks intensieve hulp lukt het haar in de jaren daarna niet om de basis op orde te krijgen en de kinderen komen in hun ontwikkeling steeds verder achterop. De raad verzoekt de rechtbank de voogdij te beëindigen, omdat er binnen een voor deze kinderen aanvaardbare termijn geen zicht op verbetering is.

In de praktijk

Een verzoek tot beëindiging komt zelden uit de lucht vallen; er is meestal al hulpverlening geweest en vaak ook een ondertoezichtstelling. Laat u bijstaan door een advocaat en breng in beeld wat er wél is verbeterd en welke hulp nog niet is geprobeerd. Ook na beëindiging kan er contact met het kind blijven; dat is een aparte vraag die om een eigen regeling vraagt.