Boek 1 Artikel 398 (1:398 BW)

Onderhoud hoeft niet altijd in geld te worden verstrekt. Kan de onderhoudsplichtige de vereiste bedragen eenvoudigweg niet opbrengen, dan kan de rechtbank bevelen dat hij het familielid aan wie hij levensonderhoud verschuldigd is bij zich in huis neemt en daar van het nodige voorziet. Voor ouders is in het tweede lid met zoveel woorden geregeld dat zij de rechter mogen vragen hun onderhoudsplicht jegens een behoeftig meerderjarig kind op deze manier te vervullen.

Wanneer dit kan

De voorwaarde is dat de onderhoudsplichtige buiten staat is het geld op te brengen. Het gaat dus niet om iemand die liever niet betaalt, maar om iemand die het echt niet kan. In plaats van een verplichting in geld ontstaat dan een verplichting in natura: onderdak, eten en verzorging in het eigen huishouden. De verschuldigdheid zelf verandert daardoor niet; alleen de vorm waarin aan de verplichting wordt voldaan.

Het verzoek van ouders

Het tweede lid bepaalt dat ouders steeds bevoegd zijn de rechter te verzoeken hun toe te staan zich van hun onderhoudsplicht jegens hun behoeftig meerderjarig kind op deze manier te kwijten. Het gaat om een kind dat behoeftig is, dus niet zelf in zijn levensonderhoud kan voorzien.

Afbakening

Voor minderjarige kinderen kent de wet een eigen regeling van de kosten van verzorging en opvoeding (artikel 1:404 BW en volgende); het tweede lid van dit artikel noemt uitdrukkelijk het meerderjarige kind. Dit artikel gaat over de manier waarop een bestaande onderhoudsplicht wordt nagekomen, niet over de vraag of die plicht bestaat. Dat laatste volgt uit artikel 1:392 BW en de daarop volgende bepalingen.

Wie beslist

De rechtbank beslist. De wet formuleert het als een bevoegdheid: de rechtbank 'kan' bevelen of toestaan. Nadere criteria voor die beslissing noemt het artikel niet; de rechtbank beslist aan de hand van de omstandigheden van het geval.

Een voorbeeld

Een vrouw van vijftig raakt na een faillissement zonder inkomen en zonder woning; zij is behoeftig. Haar ouders hebben een klein pensioen en kunnen geen maandbedrag missen, maar wel een kamer beschikbaar stellen. Zij vragen de rechter toe te staan dat zij hun onderhoudsplicht vervullen door haar in huis te nemen en daar te onderhouden. Wordt dat toegestaan, dan is daarmee aan de verplichting voldaan.

In de praktijk

Schriftelijke afspraken over kosten, privacy en duur maken later duidelijk wat partijen hebben afgesproken. Inwoning kan gevolgen hebben voor uitkeringen en toeslagen; de gemeente kan daarover informatie geven. Blijft betalen onmogelijk maar wordt inwoning niet bevolen of toegestaan, dan staat de weg open van een verzoek tot wijziging van de bijdrage (artikel 1:401 BW).