Boek 10 Artikel 9 (10:9 BW)

Mensen richten hun leven in op wat de autoriteiten om hen heen als geldig behandelen. Zij trouwen, erkennen een kind of regelen hun vermogen, en gaan er jarenlang van uit dat het klopt. Komt zo'n situatie later in Nederland aan de orde en wijst het Nederlandse internationaal privaatrecht een ander recht aan, waaronder die gevolgen niet zouden zijn ingetreden, dan biedt artikel 10:9 BW een mogelijkheid om toch dezelfde gevolgen aan te nemen.

De bouwstenen van de regel

• Er is een feit waaraan rechtsgevolgen toekomen naar het recht dat het internationaal privaatrecht van een betrokken vreemde staat aanwijst.
• Het Nederlandse internationaal privaatrecht wijst een ander recht aan, dat die gevolgen niet verbindt aan het feit.
• Het niet-toekennen van de gevolgen zou een onaanvaardbare schending opleveren van het bij partijen levende gerechtvaardigde vertrouwen of van de rechtszekerheid.

Vertrouwen en rechtszekerheid zijn in de wettekst twee afzonderlijke gronden, verbonden door 'of'. Het artikel zegt bovendien dat de gevolgen 'kunnen' worden toegekend; het geeft de rechter dus een bevoegdheid en geen verplichting.

Een voorbeeld

Een man erkent in Brazilië een kind. Daar wordt de erkenning, volgens de verwijzingsregels van dat land, als geldig behandeld; hij staat jarenlang als vader geregistreerd, het kind draagt zijn naam en de familie gaat van die band uit. Blijkt in een latere Nederlandse procedure dat het recht dat de Nederlandse verwijzingsregels aanwijzen, deze erkenning niet zou hebben toegelaten, dan kan de rechter met artikel 10:9 BW de gevolgen van de erkenning toch aannemen, als het niet-erkennen ervan het vertrouwen van de betrokkenen of de rechtszekerheid onaanvaardbaar zou schenden.

Een uitzondering op de gewone verwijzing

• De gewone verwijzingsregel blijft het uitgangspunt; afwijking is alleen mogelijk 'voor zover' niet-toekenning onaanvaardbaar zou zijn.
• Het vertrouwen moet 'gerechtvaardigd' zijn en bij partijen zelf leven.

- De schending moet onaanvaardbaar zijn; dat de uitkomst onder het aangewezen recht voor een partij ongunstig is, voldoet daar niet zonder meer aan.

Verwar het niet met erkenning van een uitspraak

Dit artikel gaat over de gevolgen die een rechtsstelsel aan een feit verbindt, niet over de erkenning van een buitenlandse rechterlijke beslissing. Of een vonnis of beschikking hier werking heeft, is een eigen vraag met eigen voorwaarden. Ook over de bevoegdheid van de Nederlandse rechter zegt dit artikel niets.

In de praktijk

Bij een beroep op dit artikel komen de bestanddelen van de wettekst één voor één aan de orde. Welke staat is 'betrokken', en welk recht wijst het internationaal privaatrecht van die staat aan? Welke rechtsgevolgen verbindt dat recht aan het feit? Welk recht wijst het Nederlandse internationaal privaatrecht aan, en waarin verschilt de uitkomst? Het artikel vraagt zo om een vergelijking van twee uitkomsten voor hetzelfde feit. Pas als die punten helder zijn, kan worden beoordeeld of niet-toekenning van de gevolgen tot een onaanvaardbare schending zou leiden.