Boek 2 Artikel 152 (2:152 BW)

Dit artikel bevat geen gedragsregel maar een definitie. Het legt vast wat in de afdeling over de raad van commissarissen bij de grote naamloze vennootschap onder een afhankelijke maatschappij wordt verstaan. Die definitie is bepalend, want bij de vraag of het structuurregime op een vennootschap van toepassing is, tellen bepaalde gegevens van haar afhankelijke maatschappijen mee.

De eerste vorm: de helft van het kapitaal

Afhankelijk is allereerst een rechtspersoon van wie minstens de helft van het geplaatste kapitaal wordt gefinancierd door de nv zelf, door een of meer van haar afhankelijke maatschappijen, of door hen samen, telkens voor eigen rekening. Met geplaatst kapitaal is bedoeld: de aandelen die de vennootschap ook echt heeft uitgegeven. De maatstaf is dus financieel: wie de helft van dat kapitaal levert, heeft een positie die als afhankelijkheid geldt, ook zonder dat naar stemrechten of feitelijke zeggenschap wordt gekeken.

Doordat de wettekst ook de kapitaalverschaffing door afhankelijke maatschappijen meetelt, komen ook indirecte belangen in beeld en lost een tussenlaag niets op.

De tweede vorm: volledige aansprakelijkheid als vennoot

Afhankelijk is daarnaast een vennootschap met een onderneming die in het handelsregister staat ingeschreven, wanneer de nv zelf of een van haar afhankelijke maatschappijen daarin vennoot is en tegenover derden voor alle schulden volledig instaat. Hierbij gaat het typisch om de positie van beherend vennoot in een vennootschap onder firma of een commanditaire vennootschap.

Waarom de definitie ertoe doet

De structuurregeling geldt voor grote vennootschappen. Artikel 2:153 BW meet die omvang aan drie vereisten, en de afhankelijke maatschappijen spelen daarbij niet overal dezelfde rol. Het geplaatste kapitaal met de reserves wordt beoordeeld aan de hand van de balans van de vennootschap zelf. Bij de vraag of er een ondernemingsraad is ingesteld en bij het aantal werknemers in Nederland tellen de afhankelijke maatschappijen wel mee. Een houdstermaatschappij met weinig eigen personeel kan daardoor aan de werknemers- en de ondernemingsraadeis voldoen dankzij haar dochters, terwijl het kapitaalvereiste aan haar eigen cijfers wordt getoetst.

Een voorbeeld. Een nv houdt zelf nauwelijks personeel maar bezit de helft van het geplaatste kapitaal in twee werkmaatschappijen met samen honderden medewerkers en een eigen ondernemingsraad, en is daarnaast beherend vennoot in een commanditaire vennootschap met een ingeschreven onderneming. Alle drie gelden als afhankelijke maatschappij. Hun werknemers en hun ondernemingsraad tellen mee bij de vraag of de nv aan de vereisten voor de structuurregeling voldoet; of zij ook het kapitaalvereiste haalt, volgt uit haar eigen balans.

In de praktijk

Voor een concern is dit het punt om nauwkeurig in kaart te brengen: welke deelnemingen bereiken de helft van het kapitaal, en waar staat een groepsvennootschap als volledig aansprakelijk vennoot ingeschreven. Uit die inventarisatie volgt of de zwaardere regeling met een verplichte raad van commissarissen en een versterkte rol voor de ondernemingsraad in zicht komt. Voor werknemers is het de basis voor de vraag of hun onderneming meetelt bij de vennootschap aan de top.