Boek 2 Artikel 160 (2:160 BW)

Toezicht werkt alleen als de toezichthouder onafhankelijk staat tegenover degenen die hij beoordeelt. Bij de grote naamloze vennootschap sluit de wet daarom drie groepen uit van het commissariaat. Zij kunnen eenvoudigweg geen commissaris zijn, hoezeer de aandeelhouders of de ondernemingsraad hen ook zouden willen.

De drie uitgesloten groepen

• Werknemers van de vennootschap: wie bij de vennootschap zelf in dienst is, kan geen commissaris zijn. Hij zou anders toezicht houden op zijn eigen werkgever en indirect op zijn eigen leidinggevenden.
• Werknemers van een afhankelijke maatschappij: dezelfde uitsluiting geldt voor personeel van vennootschappen die volgens de wettelijke omschrijving afhankelijk zijn van de vennootschap. Ook binnen het concern moet de scheiding tussen uitvoering en toezicht overeind blijven.

- De betrokken werknemersorganisatie: bestuurders en medewerkers van een vakbond die gewoonlijk betrokken is bij de vaststelling van de arbeidsvoorwaarden van dat personeel, zijn eveneens uitgesloten.

Waarom deze regel bij deze vennootschappen

In het structuurregime heeft de ondernemingsraad een sterke stem bij de samenstelling van de raad van commissarissen. Voor een deel van de zetels moet een door hem aanbevolen kandidaat in beginsel worden voorgedragen. De uitsluiting houdt de werknemers zelf en de organisaties die namens hen over arbeidsvoorwaarden onderhandelen buiten de raad die op de onderneming toezicht houdt.

Wat als het misgaat

Iemand die tot een uitgesloten groep behoort, kan niet geldig worden benoemd. Het artikel regelt niet uitdrukkelijk wat het gevolg is als een zittende commissaris pas na zijn benoeming in een van de genoemde groepen terechtkomt, bijvoorbeeld doordat hij in dienst treedt bij een dochtervennootschap of doordat de vennootschap waar hij werkt een afhankelijke maatschappij wordt. Een verandering in werkkring of concernstructuur is daarom een moment om de positie van de zittende commissarissen opnieuw tegen deze drie groepen te houden.

Een voorbeeld. De ondernemingsraad van een structuurvennootschap wil de voorzitter van de eigen ondernemingsraad aanbevelen voor een zetel in de raad van commissarissen. Dat kan niet: hij is werknemer van de vennootschap. Hetzelfde geldt voor de bestuurder van de vakbond die aan de cao-tafel zit. Wel kan de ondernemingsraad iemand aanbevelen met kennis van arbeidsverhoudingen die geen band met de vennootschap of die bond heeft.

In de praktijk

Bij elke voordracht hoort een controle op deze onverenigbaarheden, ook bij herbenoeming en bij wijzigingen in de concernstructuur: een vennootschap die afhankelijk wordt, kan een zittende commissaris in een van de genoemde groepen brengen. Voor de ondernemingsraad betekent het dat zijn aanbeveling alleen kan gaan naar iemand die buiten de drie genoemde groepen valt.