Boek 2 Artikel 286 (2:286 BW)

Een stichting komt niet tot stand door een besluit, een oprichtingsvergadering of een inschrijving, maar door een notariële akte. In die akte staan de statuten, en de wet schrijft voor wat daarin ten minste moet worden geregeld. De notaris is daarbij niet alleen de opsteller: hij moet erop toezien dat de statuten compleet zijn en is persoonlijk aansprakelijk als hij dat laat liggen.

De akte en de taal

De akte wordt in het Nederlands verleden. Heeft de stichting haar zetel in de provincie Fryslân, dan mag zij ook in het Fries worden opgemaakt. Wie niet zelf bij de notaris kan verschijnen, moet een schriftelijke volmacht geven; een mondelinge machtiging is niet genoeg. Een stichting kan ook worden opgericht in een testament dat bij notariële akte in een vreemde taal is verleden, maar zelfs dan moeten de statuten in het Nederlands of het Fries luiden.

Wat er in de statuten moet staan

• De naam, met het woord stichting als onderdeel daarvan. Zo is aan de naam te zien met welke rechtsvorm iemand te maken heeft.
• Het doel. Dit is het hart van de stichting: het bepaalt waaraan het vermogen mag worden besteed en waaraan het bestuur later wordt afgemeten.
• Benoeming en ontslag van bestuurders, en als er een raad van commissarissen komt, ook de wijze van benoeming en ontslag van die commissarissen. Omdat er geen ledenvergadering is, moet dit sluitend worden geregeld.
• De gemeente in Nederland waar de stichting haar zetel heeft. Die bepaalt onder meer welke rechter bevoegd is.

- De bestemming van het overschot na vereffening bij ontbinding, of in elk geval de manier waarop die bestemming wordt vastgesteld.

De rol en het risico van de notaris

De notaris ten overstaan van wie de akte wordt verleden, moet ervoor zorgen dat de statuten aan al deze eisen voldoen. Verzuimt hij dat, dan is hij persoonlijk aansprakelijk tegenover iedereen die daardoor schade lijdt. Dat is een stevige prikkel, en het verklaart waarom een notaris doorvraagt op punten die de oprichters soms als bijzaak zien, zoals de bestemming van het overschot of de precieze omschrijving van het doel.

Een voorbeeld. Een groep ouders wil een stichting oprichten die een buurtspeeltuin beheert. Zij hebben een concept meegenomen waarin niets staat over wat er met het geld gebeurt als de stichting ooit ophoudt. De notaris zal dat aanvullen, want zonder die bepaling voldoen de statuten niet aan de wet en loopt hij zelf risico.

In de praktijk

Denk vóór de gang naar de notaris na over drie dingen: hoe scherp of hoe ruim het doel moet zijn, wie er over de samenstelling van het bestuur gaat, en wat er bij opheffing met het vermogen gebeurt. Een te ruim doel maakt het bestuur later moeilijk aanspreekbaar, een te eng doel dwingt tot statutenwijziging bij elke nieuwe activiteit. Regel ook meteen wat er gebeurt als bestuurders wegvallen; die bepaling kost bij de oprichting niets en is later onmisbaar.