Boek 2 Artikel 299 (2:299 BW)

Een stichting zonder bestuur kan niets: geen betaling doen, geen contract tekenen, geen aangifte indienen. Omdat er geen ledenvergadering is die een nieuwe bestuurder kan kiezen, kan zo'n stichting volledig vastlopen. Dit artikel biedt de uitweg. Ontbreekt het bestuur dat de statuten voorschrijven geheel of gedeeltelijk, en wordt de plaats niet volgens de statuten vervuld, dan kan de rechtbank die plaats zelf invullen.

Wanneer de rechtbank kan benoemen

De wettekst bevat twee voorwaarden. Het bestuur moet geheel of gedeeltelijk ontbreken, gemeten aan wat de statuten voorschrijven: er zitten minder bestuurders dan het voorgeschreven aantal, of er is helemaal niemand meer. En in die lege plaats wordt niet voorzien op de manier die de statuten aangeven. Hoe dat komt, maakt voor de tekst geen verschil. Het kan zijn dat het orgaan dat moet benoemen zelf niet meer bestaat, dat het niet tot een besluit komt, of dat de benoemingsregeling in de statuten onvolledig is. Het artikel spreekt van 'telkens wanneer': de rechtbank kan dus ook vaker ingrijpen als het probleem terugkeert.

Wie het verzoek kan doen

Het verzoek staat open voor iedere belanghebbende en voor het openbaar ministerie, dat bij stichtingen een eigen toezichtstaak heeft. Wie belanghebbende is, hangt af van de omstandigheden: het gaat om iemand wiens belang rechtstreeks wordt geraakt doordat de stichting geen of onvoldoende bestuur heeft. Denk aan een werknemer van de stichting die geen loon meer ontvangt, een bank die geen bevoegde vertegenwoordiger meer kan vinden voor een rekening of krediet, of de oprichter die wil dat de stichting haar werk voortzet.

De rechter volgt de statuten

De rechtbank neemt bij de benoeming zoveel mogelijk de statuten in acht. Bevatten die eisen aan het aantal bestuurders, aan bepaalde deskundigheid of aan onverenigbare functies, dan houdt zij daar rekening mee. Zij vult dus in wat de stichting zelf niet meer heeft ingevuld, binnen de opzet die de statuten geven. Een verzoek dat een kandidaat noemt die aan de statutaire eisen voldoet en bereid is de taak te aanvaarden, maakt het voor de rechtbank eenvoudiger om te beslissen.

Een voorbeeld. Een kleine stichting die een dorpshuis exploiteert, heeft drie bestuurders. Twee zijn overleden en de derde is dement geworden; de statuten laten benoeming alleen door het zittende bestuur toe. Een leverancier die al maanden geen betaling en geen antwoord krijgt, kan de rechtbank vragen bestuurders te benoemen, zodat de stichting weer een aanspreekpunt heeft en de zaken kunnen worden afgewikkeld.

Wat dit niet is

Deze bepaling is geen middel om een zittend bestuur opzij te zetten. Zolang er bestuurders zijn die hun taak vervullen, is er geen lege plaats en dus geen grond voor benoeming. Wie een bestuurder weg wil hebben, moet de weg van ontslag door de rechtbank bewandelen; die staat in artikel 2:298 BW en kent eigen gronden. Ook is de door de rechter benoemde bestuurder een gewone bestuurder: hij heeft dezelfde taak, dezelfde bevoegdheden en dezelfde verantwoordelijkheid als ieder ander.

In de praktijk

Voorkom het probleem in de statuten. Die moeten op grond van artikel 2:291 BW al een regeling bevatten voor ontstentenis en belet van bestuurders, dus controleer of die erin staat en of zij ook werkt wanneer er niemand meer over is. Is het toch misgegaan, dien het verzoek dan in met een compleet beeld: de statuten, het uittreksel uit het handelsregister, wat er met de oude bestuurders is gebeurd en wie bereid is de taak op zich te nemen. Laat de benoeming daarna direct in het handelsregister verwerken.