Boek 2 Artikel 377 (2:377 BW)

De winst- en verliesrekening laat zien hoe het resultaat van het boekjaar tot stand is gekomen. Dit artikel schrijft voor welke onderdelen daarbij zichtbaar moeten zijn en biedt daarvoor twee modellen. In de hoofdlijn moeten in elk geval apart blijken: de baten en lasten uit de gewone bedrijfsuitoefening met de belastingen daarover en het resultaat daaruit na belastingen, de overige belastingen, en ten slotte het resultaat na belastingen.

Twee modellen om uit te kiezen

De baten en lasten uit de gewone bedrijfsuitoefening mogen op twee manieren worden uitgesplitst. In het ene model worden zij naar soort gerangschikt: eerst de omzet en de voorraadmutatie, dan de lonen, de sociale lasten met de pensioenlasten apart, de kosten van materiaal en de overige externe kosten, de afschrijvingen en de overige bedrijfskosten. In het andere model wordt gewerkt langs de functie van de kosten: de kostprijs van de omzet, het brutoresultaat daaruit, de verkoopkosten en de algemene beheerskosten. Beide eindigen met dezelfde financiële posten.

De financiële posten

• Resultaat uit deelnemingen — wat de belangen in andere maatschappijen hebben opgeleverd.
• Opbrengsten uit effecten en vorderingen die tot de vaste activa behoren, en de overige rentebaten.
• Waardewijzigingen van financiële vaste activa en van effecten onder de vlottende activa.
• Rentelasten en soortgelijke kosten — de prijs van het vreemd vermogen.

Bij al deze posten moet apart worden vermeld welk deel voortkomt uit de verhouding met groepsmaatschappijen. Dat voorkomt dat een resultaat dat in werkelijkheid binnen het eigen concern is gemaakt, doorgaat voor opbrengst uit de markt.

Wat netto-omzet is

De wet omschrijft de netto-omzet zelf: het is de opbrengst uit levering van goederen en diensten uit het bedrijf van de rechtspersoon, verminderd met kortingen en met belastingen die over de omzet worden geheven. Dat is preciezer dan het spraakgebruik. Verkoopt een onderneming een bedrijfspand, dan is die opbrengst geen omzet maar hoort zij elders thuis. Omdat de omzet meetelt bij de grootteregels die bepalen welke vrijstellingen gelden, is die definitie ook buiten de winst- en verliesrekening van belang.

Uitzonderlijke posten en verkeerde jaren

Baten en lasten die eigenlijk in een ander boekjaar thuishoren, worden naar aard en omvang toegelicht. Verder moet van iedere post van baten of lasten die van uitzonderlijke omvang is, of die zich in uitzonderlijke mate voordoet, zowel het bedrag als de aard worden vermeld. Het criterium is dus ruimer dan zeldzaamheid alleen: ook een op zichzelf vertrouwde post die zich dit jaar in ongebruikelijke mate voordoet, valt eronder. Zo kan de lezer het resultaat schonen van eenmalige meevallers of tegenvallers en zien wat de onderneming structureel verdient. Een winst die volledig bestaat uit de verkoopwinst op een pand, is iets anders dan een winst uit de gewone bedrijfsvoering.

Een voorbeeld. Een schoonmaakbedrijf boekt een goed jaar, maar het resultaat bestaat voor een groot deel uit een eenmalige vergoeding uit een beëindigd contract en uit rente die is ontvangen van een zustervennootschap. Beide moeten zichtbaar zijn: de eerste als post van uitzonderlijke omvang, de tweede als bate uit de verhouding met groepsmaatschappijen. Wie dat weet, beoordeelt de winst heel anders dan wie alleen naar de onderste regel kijkt.

In de praktijk

Voor het bestuur is de keuze tussen de twee modellen een keuze voor meer jaren: artikel 2:363 BW verlangt dat de indeling van jaar tot jaar gelijk blijft, tenzij er gegronde redenen zijn om te wisselen. Voor de accountant zijn de uitzonderlijke posten en de groepsverhoudingen vaste aandachtspunten. En voor aandeelhouders, leden en werknemersvertegenwoordigers is dit het onderdeel waaruit blijkt of de winst uit het bedrijf zelf komt of ergens anders vandaan.