Boek 2 Artikel 383 (2:383 BW)

Wat het bestuur en de raad van commissarissen kosten, komt uiteindelijk ten laste van de rechtspersoon en dus van de aandeelhouders of leden. Dit artikel verlangt daarom dat de jaarrekening daarover opening van zaken geeft. Het gaat om twee dingen: wat er is betaald aan beloning, en welk krediet de rechtspersoon aan de eigen bestuurders en commissarissen heeft verstrekt.

De bezoldiging

Opgegeven wordt het bedrag van de bezoldigingen, inclusief de pensioenlasten, en van de andere uitkeringen. Dat gebeurt in twee totalen: één voor alle bestuurders en oud-bestuurders samen, en daarnaast een apart totaal voor de commissarissen en oud-commissarissen. Het gaat om de bedragen die in het boekjaar ten laste van de rechtspersoon zijn gekomen. Ook oud-functionarissen tellen mee, want juist afvloeiingsregelingen en pensioenlasten van vertrokken bestuurders kunnen aanzienlijk zijn.

Ook wat de dochters betalen

Heeft de rechtspersoon dochtermaatschappijen of consolideert hij de gegevens van andere maatschappijen, dan worden de bedragen die daar ten laste zijn gekomen meegeteld. Anders zou een bestuurder een bescheiden bedrag van de holding kunnen ontvangen en het grootste deel van zijn beloning van een werkmaatschappij, zonder dat dat ergens blijkt. De opgave ziet dus op het totaal dat de groep aan haar bestuurders en commissarissen betaalt.

De grens van de privacy

Een opgave die te herleiden is tot één natuurlijke persoon mag achterwege blijven. Bij een vennootschap met één bestuurder zou het noemen van het totaalbedrag immers neerkomen op het publiceren van zijn persoonlijke inkomen. Die uitzondering geldt uitdrukkelijk alleen voor de bezoldiging. Voor het tweede onderdeel van dit artikel — leningen en garanties — geldt zij niet, en dat is een bewuste keuze van de wetgever.

Leningen, voorschotten en garanties

Van leningen, voorschotten en garanties die de rechtspersoon, zijn dochtermaatschappijen of de door hem geconsolideerde maatschappijen ten behoeve van bestuurders en commissarissen hebben verstrekt, moet een uitgebreide opgave worden gedaan:

• De openstaande en de afgeboekte bedragen — wat er op balansdatum nog uitstaat, wat oninbaar is geacht en waarvan is afgezien.
• De rentevoet en de belangrijkste overige bepalingen — tegen welke voorwaarden het geld is verstrekt.
• De aflossingen in het boekjaar — of er werkelijk wordt terugbetaald.

Deze vermeldingen raken een gevoelig punt. Geld dat de vennootschap aan haar eigen bestuurder leent, verlaat de onderneming zonder dat er een prestatie tegenover staat, en de bestuurder onderhandelt in feite met zichzelf over de voorwaarden. Door alles zichtbaar te maken — ook de rente, ook een kwijtschelding — kunnen medeaandeelhouders, commissarissen en schuldeisers zien wat er gebeurt.

Een voorbeeld. Een bv heeft twee bestuurders; een van hen heeft jaren geleden een lening gekregen die nooit is afgelost en waarop nu wordt afgeboekt. In de toelichting moeten het openstaande bedrag, de afwaardering, de rente en de voorwaarden staan. De andere aandeelhouder ziet daarmee zwart-op-wit dat vermogen van de vennootschap naar zijn medebestuurder is gevloeid, en kan daar op de algemene vergadering rekenschap over vragen.

In de praktijk

Voor bestuurders geldt dat deze vermeldingen niet mogen worden weggelaten wegens gevoeligheid; artikel 2:363 BW bepaalt uitdrukkelijk dat juist de opgaven van dit artikel niet achterwege mogen blijven omdat zij van geringe betekenis zouden zijn. Voor commissarissen is dit een instrument bij hun toezicht op het beloningsbeleid. En voor aandeelhouders en leden is het de plaats waar zichtbaar wordt wat de leiding van de rechtspersoon werkelijk kost.