Boek 2 Artikel 92a (2:92a BW)

Uitkoop van minderheidsaandeelhouders bij een nv

Hij die als aandeelhouder voor eigen rekening ten minste 95% van het geplaatste kapitaal van de naamloze vennootschap verschaft, kan tegen de gezamenlijke andere aandeelhouders een vordering instellen tot overdracht van hun aandelen aan de eiser. Hetzelfde geldt, indien twee of meer groepsmaatschappijen dit deel van het geplaatste kapitaal samen verschaffen en samen de vordering instellen tot overdracht aan een hunner.
Over de vordering oordeelt in eerste aanleg de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. Van de uitspraak staat uitsluitend beroep in cassatie open.
Indien tegen een of meer verweerders verstek is verleend, moet de rechter ambtshalve onderzoeken of de eiser of eisers de vereisten van lid 1 vervullen.
De rechter wijst de vordering tegen alle verweerders af, indien een verweerder ondanks de vergoeding ernstige stoffelijke schade zou lijden door de overdracht, een verweerder houder is van een aandeel waaraan de statuten een bijzonder recht inzake de zeggenschap in de vennootschap verbinden of een eiser jegens een verweerder afstand heeft gedaan van zijn bevoegdheid de vordering in te stellen.
Indien de rechter oordeelt dat de leden 1 en 4 de toewijzing van de vordering niet beletten, kan hij bevelen dat een of drie deskundigen zullen berichten over de waarde van de over te dragen aandelen. De eerste drie zinnen van artikel 350 lid 3 en de artikelen 351 en 352 zijn van toepassing. De rechter stelt de prijs vast die de over te dragen aandelen op een door hem te bepalen dag hebben. Zo lang en voor zover de prijs niet is betaald, wordt hij verhoogd met rente, gelijk aan de wettelijke rente, van die dag af tot de overdracht; uitkeringen op de aandelen die in dit tijdvak betaalbaar worden gesteld, strekken op de dag van betaalbaarstelling tot gedeeltelijke betaling van de prijs.
De rechter die de vordering toewijst, veroordeelt de overnemer aan degenen aan wie de aandelen toebehoren of zullen toebehoren de vastgestelde prijs met rente te betalen tegen levering van het onbezwaarde recht op de aandelen. De rechter geeft omtrent de kosten van het geding zodanige uitspraak als hij meent dat behoort. Een verweerder die geen verweer heeft gevoerd, wordt niet verwezen in de kosten.
Staat het bevel tot overdracht bij gerechtelijk gewijsde vast, dan deelt de overnemer de dag en plaats van betaalbaarstelling en de prijs schriftelijk mee aan de houders van de over te nemen aandelen van wie hij het adres kent. Hij kondigt deze ook aan in een landelijk verspreid dagblad, tenzij hij van allen het adres kent.
De overnemer kan zich altijd van zijn verplichtingen ingevolge de leden 6 en 7 bevrijden door de vastgestelde prijs met rente voor alle nog niet overgenomen aandelen te consigneren, onder mededeling van hem bekende rechten van pand en vruchtgebruik en de hem bekende beslagen. Door deze mededeling gaat beslag over van de aandelen op het recht op uitkering. Door het consigneren gaat het recht op de aandelen onbezwaard op hem over en gaan rechten van pand of vruchtgebruik over op het recht op uitkering. Aan aandeel- en dividendbewijzen waarop na de overgang uitkeringen betaalbaar zijn gesteld, kan nadien geen recht jegens de vennootschap meer worden ontleend. De overnemer maakt het consigneren en de prijs per aandeel op dat tijdstip bekend op de wijze van lid 7.

Toelichting

Wie als aandeelhouder voor eigen rekening ten minste vijfennegentig procent van het geplaatste kapitaal van een naamloze vennootschap verschaft, kan de overige aandeelhouders dwingen hun aandelen aan hem over te dragen. Dit artikel regelt die uitkoopprocedure: wie haar kan starten, welke rechter erover gaat, wanneer de vordering moet worden afgewezen en hoe de prijs wordt bepaald. Ook groepsmaatschappijen die samen aan de drempel komen, kunnen de vordering instellen ten behoeve van een van hen.

Waarom uitkoop bestaat

Een vennootschap met één grootaandeelhouder en een handvol kleine houders is duur en omslachtig: vergaderingen moeten worden gehouden, informatie moet worden verstrekt, en de minderheid kan geen wezenlijke invloed uitoefenen. De wetgever laat daarom toe dat de laatste procenten worden opgekocht. Daar staat tegenover dat de minderheidsaandeelhouder zijn aandeel onvrijwillig kwijtraakt, en dus recht heeft op een zorgvuldig vastgestelde prijs en op rechterlijke toetsing.

De bevoegde rechter

Over de vordering oordeelt in eerste aanleg de ondernemingskamer van het gerechtshof Amsterdam. Tegen haar uitspraak staat uitsluitend beroep in cassatie open; er is dus geen gewone hoger beroepsronde. Wordt tegen een of meer verweerders verstek verleend, dan moet de rechter uit zichzelf onderzoeken of de eiser werkelijk aan de drempel voldoet. De minderheid die niet komt opdagen, wordt zo toch beschermd.

Wanneer de vordering wordt afgewezen

De rechter wijst de vordering tegen alle verweerders af in drie gevallen:

Ernstige stoffelijke schade. Een verweerder zou door de overdracht, ondanks de vergoeding, ernstige materiële schade lijden.
Bijzonder zeggenschapsrecht. Een verweerder houdt een aandeel waaraan de statuten een bijzonder recht inzake de zeggenschap verbinden.
Afstand. De eiser heeft tegenover een verweerder afstand gedaan van zijn bevoegdheid de vordering in te stellen.

Opvallend is dat één geslaagd verweer de hele vordering doet stranden: de afwijzing geldt tegenover alle verweerders. Uitkoop is een alles-of-nietsprocedure.

De prijs

Belet niets de toewijzing, dan kan de rechter een of drie deskundigen benoemen die over de waarde van de aandelen berichten; de wet verklaart daarbij enkele regels over deskundigenonderzoek van toepassing. De rechter stelt de prijs vast die de aandelen hebben op een door hem bepaalde dag. Zolang niet is betaald, wordt die prijs verhoogd met rente gelijk aan de wettelijke rente vanaf die dag tot de overdracht. Uitkeringen die in die periode betaalbaar worden gesteld, gelden als gedeeltelijke betaling van de prijs.

Toewijzing en afwikkeling

Wijst de rechter de vordering toe, dan veroordeelt hij de overnemer tot betaling van de prijs die is vastgesteld, vermeerderd met rente, waar tegenover de aandelen vrij van pandrechten en vruchtgebruik aan hem worden geleverd. Over de proceskosten beslist hij naar bevind van zaken, met één vaste regel: een verweerder die geen verweer heeft gevoerd, wordt niet in de kosten veroordeeld. Staat het bevel onherroepelijk vast, dan laat de overnemer schriftelijk weten waar en wanneer betaald wordt en om welk bedrag het gaat, aan iedere houder wiens adres hij kent; kent hij niet van allen het adres, dan kondigt hij dit ook aan in een landelijk verspreid dagblad.

De overnemer kan zich altijd bevrijden door de vastgestelde prijs met rente voor de nog niet overgenomen aandelen te consigneren, onder mededeling van de hem bekende rechten van pand en vruchtgebruik en van de hem bekende beslagen. Die mededeling en het consigneren werken op verschillende momenten. Al door de mededeling verplaatst een beslag zich van de aandelen naar het recht op uitkering; pandrecht en vruchtgebruik gaan pas over op dat recht op uitkering door het consigneren zelf, waarmee tegelijk het recht op de aandelen onbezwaard op de overnemer overgaat. Wie zich pas daarna meldt, kan aan oude aandeel- of dividendbewijzen geen recht meer ontlenen tegenover de vennootschap.

Een overnemer die na een bod ruim zesennegentig procent bezit, kan de laatste aandeelhouders langs deze weg uitkopen. Voor hen betekent het dat zij moeten verkopen, maar wel tegen een prijs die na deskundigenonderzoek door de ondernemingskamer wordt vastgesteld — vaak het belangrijkste moment om zich te laten horen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Hoe stelt de rechter de uitkoopprijs van aandelen vast?

Hoge Raad · 1996-09-11 · ECLI:NL:HR:1996:ZC2131

Na een aandelenfusie vorderde de grootaandeelhouder van een naamloze vennootschap de overdracht van de resterende aandelen. In cassatie werd geklaagd dat de ondernemingskamer bij het bepalen van de prijs uitsluitend van de intrinsieke waarde van de aandelen had moeten uitgaan. De Hoge Raad verwierp dat: de ondernemingskamer hoefde niet uitsluitend van de intrinsieke waarde uit te gaan, mocht de beurskoers als objectieve waarderingsmaatstaf gebruiken en is vrij om in redelijkheid te bepalen op welk tijdstip de prijs wordt vastgesteld. Ook over de kosten van de uitkoopprocedure heeft de rechter een eigen, discretionaire bevoegdheid.
Hoe ver reikt de uitkoopregeling?

Hoge Raad · 2007-09-14 · ECLI:NL:HR:2007:BA4117

Nadat op een beursvennootschap een openbaar bod was uitgebracht, werd het belang van de overgebleven minderheidsaandeelhouders door een juridische fusie teruggebracht tot onder de uitkoopgrens van 5%, zodat zij vervolgens met de uitkoopregeling konden worden uitgestoten. De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep daartegen: de opvatting dat een meerderheidsaandeelhouder die minder dan 95% van het kapitaal houdt nooit langs zo'n constructie de uitkoopregeling toepasselijk mag maken, vindt geen steun in het recht, en of het gebruik ervan jegens de minderheidsaandeelhouders onrechtmatig is hangt af van de omstandigheden van het geval, waarbij meeweegt of zij onevenredig worden benadeeld. Wel kan een fusiebesluit dat enkel en alleen de strekking heeft de minderheidsaandeelhouders uit te stoten in strijd zijn met wat de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW van het bestuur van een beursvennootschap jegens haar aandeelhouders vorderen. Daarvan was hier geen sprake, omdat de fusie ook andere belangen diende en de uitkoopregeling zelf met waarborgen voor de minderheid is omgeven.
Waarom moeten alle uitgekochte aandeelhouders meedoen?

Hoge Raad · 2021-10-01 · ECLI:NL:HR:2021:1407

In een uitkoopprocedure was verstek verleend tegen een deel van de minderheidsaandeelhouders. De Hoge Raad overwoog dat de vordering alleen kan worden ingesteld tegen de gezamenlijke andere aandeelhouders en dat zij tegen alle verweerders moet worden afgewezen zodra zich bij een van hen een wettelijke afwijzingsgrond voordoet; de wetgever heeft het dus noodzakelijk geacht dat de beslissing voor alle betrokkenen gelijk luidt. Daaruit volgt dat de rechtsverhouding processueel ondeelbaar is, ook waar het om de prijsvaststelling gaat, zodat niet opgeroepen aandeelhouders alsnog in het geding moeten worden betrokken.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst