Boek 3 Artikel 171 (3:171 BW)

Moet er voor een gemeenschappelijk goed worden geprocedeerd, dan rijst de vraag of alle deelgenoten daaraan moeten meedoen. Dit artikel maakt dat eenvoudiger: iedere deelgenoot is bevoegd om ten behoeve van de gemeenschap een rechtsvordering in te stellen of een verzoek in te dienen. Hij hoeft de anderen dus niet mee te krijgen om een huurder aan te spreken, een schade te verhalen of een inbreuk te laten stoppen.

Waarom één deelgenoot genoeg is

Zonder deze regel zou één onwillige of onbereikbare deelgenoot een hele gemeenschap machteloos maken. Bij nalatenschappen met verspreid wonende erfgenamen, of bij een gemeenschap waarin de verhoudingen verstoord zijn, zou dat tot ernstige schade leiden: termijnen verlopen, huurders betalen niet, een inbreuk gaat door.

De bevoegdheid geldt zowel voor dagvaardingsprocedures als voor verzoekschriftprocedures. De wet noemt beide vormen uitdrukkelijk. Wat telt, is dat de uitspraak wordt gevraagd ten behoeve van de gemeenschap: het moet gaan om het gemeenschappelijke belang, niet om de privébelangen van de deelgenoot zelf.

De grens: ten behoeve van de gemeenschap

Die grens is wezenlijk. Een deelgenoot mag optreden voor het gemeenschappelijke goed, maar hij kan niet in eigen naam iets vorderen dat alleen hem aangaat en dat als een gemeenschapszaak presenteren. Op eigen gezag beschikken over het gemeenschappelijke goed kan hij evenmin; daarvoor vraagt artikel 3:170 BW om gezamenlijk optreden. Wel kent artikel 3:174 BW een eigen weg langs de rechter: die kan een deelgenoot op diens verzoek machtigen het goed te gelde te maken of het met pand of hypotheek te bezwaren, zonder dat de anderen daaraan meewerken.

Vaak vordert de procederende deelgenoot iets dat de gemeenschap toekomt, bijvoorbeeld betaling aan de gemeenschap of ontruiming ten behoeve van alle deelgenoten. Het is verstandig dat ook zo te formuleren, zodat duidelijk is dat hij niet voor zichzelf optreedt. Verstandig is bovendien de andere deelgenoten te informeren, want de uitkomst raakt ook hen.

Als er een beheersregeling is

De tweede zin brengt een belangrijke beperking aan. Kent een regeling het beheer toe aan een of meer deelgenoten, dan sluit die regeling in beginsel de bevoegdheid van de anderen om te procederen uit. Wie het beheer heeft, voert ook de procedures; de rest staat op afstand, tenzij de regeling uitdrukkelijk iets anders bepaalt.

Dat is logisch. Een beheersregeling is er juist om het bestuur over het goed te bundelen. Zou daarnaast iedere deelgenoot los kunnen procederen, dan zou de gemeenschap alsnog met tegenstrijdige acties naar buiten treden. Wie een beheersregeling opstelt, doet er goed aan hierover uitdrukkelijk iets te bepalen, zodat achteraf geen twijfel bestaat.

Een voorbeeld. Vier deelgenoten bezitten een verhuurde bedrijfsruimte. De huurder betaalt maanden niet. Zolang er geen beheersregeling is, kan één deelgenoot de huurder dagvaarden en betaling aan de gemeenschap vorderen. Is het beheer bij overeenkomst opgedragen aan twee van hen, dan zijn zij het die de procedure voeren en kunnen de andere twee dat in beginsel niet zelfstandig doen.

In de praktijk

Dit artikel maakt het mogelijk snel op te treden wanneer dat nodig is, en het sluit aan bij de bevoegdheid uit artikel 3:170 BW om verjaring te stuiten. Voor wie in een moeizame gemeenschap zit, is het vaak de enige manier om beweging te krijgen.

Let wel op de kosten. Wie in zijn eentje procedeert, schiet de proceskosten voor. Of die kosten later naar evenredigheid over de deelgenoten worden verdeeld, hangt ervan af of de handeling bevoegdelijk ten behoeve van de gemeenschap is verricht. Ook daarom is het verstandig de anderen vooraf te informeren.