Boek 3 Artikel 177 (3:177 BW)

Een deelgenoot kan zijn aandeel bezwaren, bijvoorbeeld met een hypotheekrecht of een vruchtgebruik. Wordt het gemeenschappelijke goed daarna verdeeld of overgedragen, dan rijst de vraag wat er met dat beperkte recht gebeurt. Dit artikel geeft het antwoord: het recht komt te rusten op het goed voor zover die deelgenoot het verkrijgt, en voor het overige wordt het goed ervan bevrijd. Zo is duidelijk welk deel na de verdeling bezwaard is en welk deel niet.

Waar het beperkte recht terechtkomt

Het uitgangspunt is dat het beperkte recht meebeweegt met de deelgenoot op wiens aandeel het rustte. Krijgt hij bij de verdeling een bepaald goed toegedeeld, dan gaat het beperkte recht op dat goed rusten. Wat aan de andere deelgenoten toevalt, komt vrij van het recht. Zij hoeven dus niet mee te betalen voor een last die zij nooit hebben gevestigd.

Het eerste lid sluit af met een voorbehoud: het laat onverlet wat de beperkt gerechtigde of de deelgenoot op grond van hun onderlinge verhouding van elkaar te vorderen hebben wegens een ontvangen overwaarde.

Medewerking van de beperkt gerechtigde

Het tweede lid geeft de beperkt gerechtigde een stem. Een verdeling behoeft zijn medewerking, en datzelfde geldt voor een overdracht waartoe de deelgenoten zich hebben verplicht nadat het aandeel al met het beperkte recht was bezwaard. Zonder hem kan er dus niet worden verdeeld.

De verdeling bepaalt immers waarop zijn recht voortaan zal rusten. Voor een bank met een hypotheekrecht op een aandeel maakt het veel uit of haar recht straks op het hele goed rust of op een deel van beperkte waarde. In de praktijk betekent dit dat de financier bij de verdeling moet worden betrokken; zonder zijn medewerking kan de akte niet worden gepasseerd.

Voorrang bij toedeling

Het derde lid gaat over het volgende geval. Wordt het goed toegedeeld aan de deelgenoot op wiens aandeel al een beperkt recht rustte, dan moet hij vaak nog iets betalen aan de anderen wegens overbedeling. Zij kunnen daarvoor bij die toedeling een recht van pand of hypotheek bedingen. Dat nieuwe zekerheidsrecht gaat vóór op het eerder gevestigde beperkte recht, mits het gelijktijdig met de levering van het toegedeelde wordt gevestigd.

Het gevolg is dat de deelgenoten die worden uitgekocht, voor hun vordering wegens overbedeling niet achter de eerdere beperkt gerechtigde hoeven aan te sluiten. De voorwaarde is wel uitdrukkelijk: het recht moet gelijktijdig met de levering van het toegedeelde worden gevestigd. Gebeurt dat later, dan geldt de voorrang van het derde lid niet.

In de praktijk

Wie een aandeel in een gemeenschappelijk goed bezwaart, maakt de latere verdeling afhankelijk van de medewerking van de beperkt gerechtigde. Wie een verdeling voorbereidt, gaat daarom na of er beperkte rechten op aandelen rusten.

Voor de deelgenoot die wordt uitgekocht, geldt dat de voorrang van het derde lid niet vanzelf ontstaat. Hij moet het zekerheidsrecht bedingen, en het moet gelijktijdig met de levering worden gevestigd.