Boek 3 Artikel 33 (3:33 BW)

Dit artikel legt het fundament onder de hele titel over rechtshandelingen. Er zijn twee elementen nodig. Er moet een wil zijn die op een rechtsgevolg is gericht: iemand wil dat er juridisch iets verandert, bijvoorbeeld dat hij gebonden raakt of dat een goed overgaat. En die wil moet naar buiten zijn gekomen in een verklaring. Wat iemand alleen in zijn hoofd wil, doet niets; een verklaring zonder bijbehorende wil ook niet.

Wat een rechtshandeling is

Een rechtshandeling is een handeling die is gericht op een rechtsgevolg. Een overeenkomst is er één, maar het begrip is ruimer: ook opzeggen, vernietigen, kwijtschelden, een volmacht geven, een testament maken en het vestigen van een pandrecht zijn rechtshandelingen. Boek 3 regelt de algemene eisen; het verbintenissenrecht in Boek 6 en de bijzondere overeenkomsten in Boek 7 bouwen daarop voort.

Onderscheid dat van feitelijke handelingen. Wie een schuur bouwt of een brief verscheurt, verricht een handeling met gevolgen, maar niet een handeling die op een rechtsgevolg is gericht. En onderscheid de rechtshandeling van de overeenkomst: elke overeenkomst is een rechtshandeling, maar niet elke rechtshandeling is een overeenkomst.

De twee elementen

• De wil. Die moet gericht zijn op het rechtsgevolg dat intreedt, dus op precies datgene wat er juridisch gebeurt.

- De verklaring. De wil moet zich hebben geopenbaard. Hoe dat gebeurt, staat in artikel 3:37 BW: in beginsel in iedere vorm, en zij kan ook in gedragingen besloten liggen.

Als de twee uiteenlopen

In de praktijk komt het voor dat iemand iets anders verklaart dan hij wilde. Dan lopen wil en verklaring uiteen en is niet voldaan aan wat dit artikel eist; de grondslag voor de rechtshandeling ontbreekt. Dat zij daarmee zonder gevolg blijft, staat niet vast: artikel 3:35 BW beschermt de wederpartij die op de verklaring mocht afgaan. Anders ligt het wanneer de wil wél op het rechtsgevolg was gericht, maar onder druk of door een onjuiste voorstelling van zaken is gevormd. Aan de eis van dit artikel is dan voldaan en de rechtshandeling ontstaat; zij is enkel vernietigbaar, zoals artikel 3:44 BW laat zien.

Een voorbeeld. Iemand tekent onder een bestelformulier omdat hij denkt dat hij alleen om informatie vraagt. Er is dan wel een verklaring, maar zijn wil was niet gericht op het rechtsgevolg dat hij tot afname verplicht raakt. Of de bestelling toch geldt, hangt af van wat de leverancier in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs uit zijn handtekening mocht opmaken.

In de praktijk

Wilt u vaststellen of iemand gebonden is, kijk dan naar wat er naar buiten is gekomen en wat de ander daaruit mocht afleiden. De innerlijke bedoeling telt, maar zij moet blijken; een niet geuite wil is juridisch niet zichtbaar.

Zorg zelf dat uw verklaring dekt wat u wilt. Wees expliciet over wat u wel en niet aanvaardt, en bevestig belangrijke afspraken schriftelijk. Dat voorkomt de discussie waarin achteraf moet worden vastgesteld wat u eigenlijk bedoelde.