Boek 3 Artikel 44 (3:44 BW)

Wie tekent, is in beginsel gebonden. Dit artikel maakt daarop een uitzondering voor gevallen waarin de wil op een onaanvaardbare manier is beïnvloed. Een rechtshandeling die door bedreiging, door bedrog of door misbruik van omstandigheden tot stand is gekomen, is vernietigbaar. Zij geldt dus totdat zij wordt vernietigd; wie zich benadeeld voelt, moet zelf in actie komen. De wet omschrijft de drie gronden apart, elk met eigen eisen.

Bedreiging

Van bedreiging is sprake als iemand een ander tot een bepaalde rechtshandeling beweegt door hem of een derde onrechtmatig met nadeel in persoon of goed te bedreigen. Twee dingen vallen op. Het nadeel kan ook een ander treffen dan degene die tekent, bijvoorbeeld een familielid. En de bedreiging moet zodanig zijn dat een redelijk oordelend mens erdoor kan worden beïnvloed; overgevoeligheid van de betrokkene is niet genoeg.

Bedrog

Bedrog is aanwezig als iemand een ander tot een rechtshandeling beweegt door een opzettelijk daartoe gedane onjuiste mededeling, door opzettelijk te zwijgen over een feit dat hij moest meedelen, of door een andere kunstgreep. De opzet is hier de kern: het gaat om bewust misleiden. De wet voegt een grens toe die veel discussies afsnijdt: aanprijzingen in algemene bewoordingen leveren op zichzelf geen bedrog op, ook al zijn ze onwaar.

Misbruik van omstandigheden

Deze grond ziet op de situatie waarin iemand weet of moet begrijpen dat een ander door bijzondere omstandigheden tot een rechtshandeling wordt bewogen, en het tot stand komen daarvan toch bevordert, terwijl wat hij weet hem daarvan had moeten weerhouden. De wet noemt als voorbeelden noodtoestand, afhankelijkheid, lichtzinnigheid, een abnormale geestestoestand en onervarenheid.

• Er is een bijzondere omstandigheid aan de kant van degene die de handeling verricht.
• De ander weet of moet dat begrijpen.

- Hij bevordert de handeling toch, terwijl hij zich had moeten inhouden.

Als de druk van een ander komt

Het vijfde lid regelt het geval waarin de bedreiging, het bedrog of het misbruik niet van de wederpartij kwam maar van iemand die geen partij is bij de rechtshandeling. Dan kan op dat gebrek geen beroep worden gedaan tegenover een wederpartij die geen reden had om het bestaan ervan te vermoeden. Wie van niets wist en niets hoefde te vermoeden, wordt dus beschermd.

Een voorbeeld. Een oudere vrouw wordt door een familielid onder aanhoudende druk gezet om haar woning ver onder de waarde te verkopen aan een kennis van dat familielid. Wist die koper daarvan, of moest hij dat begrijpen, dan kan de koop worden vernietigd. Was voor hem niets te merken en had hij geen enkele aanleiding om iets te vermoeden, dan blijft de koop tegenover hem in stand.

In de praktijk

Meent u dat u onder druk of op basis van onjuiste informatie hebt getekend, verzamel dan wat er is gezegd en geschreven, en wat u werd verzwegen. Vernietiging vraagt om concrete feiten, niet om een algemeen gevoel van onbehagen.

Wacht bovendien niet te lang. Een vernietigbare handeling blijft gelden zolang zij niet is vernietigd, en hoe langer de situatie voortduurt, hoe meer anderen hun positie erop hebben ingericht.