Boek 3 Artikel 73 (3:73 BW)

Een volmacht eindigt door het overlijden of de ondercuratelestelling van de volmachtgever. Dat kan hard aankomen: een onderneming die van de ene op de andere dag stilvalt, of een handeling die geen uitstel duldt terwijl er nog niemand is die kan beslissen. Dit artikel houdt voor die twee situaties een beperkte bevoegdheid in stand, en zet er meteen een einddatum op van een jaar.

Beheer van een onderneming

Het eerste lid laat de gevolmachtigde de rechtshandelingen verrichten die nodig zijn om een onderneming draaiende te houden. Denk aan het inkopen van voorraad, het verkopen en afleveren van handelsvoorraad, het betalen van personeel en leveranciers en het nakomen van lopende contracten. De maatstaf is dus of de handeling voor die voortzetting nodig is. Het van de hand doen van de onderneming zelf, of het bedrijfspand bezwaren met een hypotheekrecht, valt daarbuiten: dat houdt het bedrijf niet draaiende maar bepaalt de toekomst ervan, en die keuze hoort bij de erfgenamen of de curator.

Handelingen die geen uitstel dulden

Het tweede lid gaat verder dan de onderneming. Ook buiten dat verband blijft de gevolmachtigde bevoegd om te doen wat niet zonder nadeel kan wachten: een termijn veiligstellen, een verzekering verlengen, bederfelijke handel verkopen, lekkage laten repareren. Diezelfde regel geldt wanneer niet de volmachtgever iets is overkomen maar de gevolmachtigde zelf de volmacht heeft opgezegd; ook dan mag hij niet zomaar de deur achter zich dichttrekken als er acuut schade dreigt.

De termijn van een jaar

De bevoegdheid uit beide leden loopt hoogstens een jaar na het overlijden, de ondercuratelestelling of de opzegging. Dat jaar is een buitengrens en geen periode die moet worden uitgezeten: wie in de plaats van de volmachtgever is gekomen, kan er eerder een punt achter zetten door de volmacht te herroepen, een van de gronden uit artikel 3:72 BW. De overbrugging levert bovendien geen nieuwe volmacht op. Binnen die tijd moeten de erfgenamen, de curator of de volmachtgever zelf een blijvende voorziening treffen: een nieuwe volmacht, een bestuurder, een bewindvoerder. Wie daarna toch doorgaat, handelt onbevoegd, met alle gevolgen van dien.

Een voorbeeld. De eigenaar van een klein bedrijf overlijdt onverwacht. Zijn gevolmachtigde kan de lonen blijven betalen, de bestellingen bij vaste leveranciers doen en de lopende opdrachten afronden. Ontvangt het bedrijf een aanbod om de hele zaak over te nemen, dan moet hij daarvoor bij de erfgenamen zijn. En stuit hij op een dak dat lekt boven de voorraad, dan mag hij de reparatie meteen laten uitvoeren, ook zonder hun toestemming.

Verhouding tot het einde van de volmacht

Dit artikel is een uitzondering op de gronden waarop een volmacht eindigt, die in artikel 3:72 BW staan. Het herstelt de volmacht niet in volle omvang: buiten beheer en spoed is de gevolmachtigde onbevoegd. Wordt door de gevolmachtigde toch geldig gehandeld ondanks het overlijden, dan zijn de erfgenamen en de wederpartij daaraan gebonden alsof de volmachtgever nog leefde; dat volgt uit artikel 3:77 BW.

In de praktijk

Voor de gevolmachtigde is het verstandig om per handeling vast te leggen waarom die nodig was voor het beheer of geen uitstel duldde, en om erfgenamen of curator zo snel mogelijk te informeren en te betrekken. Voor erfgenamen geldt het omgekeerde: laat het jaar niet ongebruikt verstrijken. Regel wie voortaan mag tekenen, trek oude volmachten formeel in en informeer banken en vaste relaties, anders ontstaat er verwarring over wie waarvoor bevoegd is.