Boek 3 Artikel 97 (3:97 BW)

Een goed dat u nog niet heeft, kunt u onder omstandigheden toch alvast leveren. Dat heet levering bij voorbaat: de leveringshandeling wordt nu verricht en krijgt effect zodra het goed ontstaat of u het verkrijgt. Dit artikel staat dat toe, met twee uitzonderingen, en regelt wat er gebeurt als hetzelfde toekomstige goed twee keer bij voorbaat is geleverd.

Wanneer het mag

Toekomstige goederen kunnen bij voorbaat worden geleverd, tenzij het verboden is ze tot onderwerp van een overeenkomst te maken, of tenzij het registergoederen zijn. Die laatste uitzondering hangt samen met het stelsel van de openbare registers: wat daar wordt ingeschreven, moet kenbaar en actueel zijn, en dat past niet bij een levering van iets wat nog niet bestaat.

Hoe het werkt

De vorm van de levering blijft die van het goed waar het om gaat: een akte met mededeling bij een vordering op naam, bezitsverschaffing bij een roerende zaak, een akte in de restgevallen. Het bijzondere zit in het tijdstip van het effect. Ontstaat het goed of komt het in het vermogen van de vervreemder, dan gaat het van rechtswege over, zonder dat er nog iets hoeft te gebeuren. Blijft het goed uit, dan gebeurt er niets.

Twee keer bij voorbaat geleverd

Het tweede lid regelt de botsing. Is hetzelfde toekomstige goed eerder al bij voorbaat aan een ander geleverd, dan werkt de latere levering niet tegen die eerdere verkrijger: wie het eerst was, gaat voor. Gaat het om een roerende zaak, dan werkt de latere levering tegenover hem wel vanaf het moment dat de zaak in handen van die latere verkrijger is gekomen. Feitelijke overhandiging kan de rangorde dus alsnog doen kantelen.

Een voorbeeld. Een ondernemer draagt de vorderingen die hij in de komende maanden op zijn klanten zal krijgen bij voorbaat over aan een financier. Later doet hij hetzelfde tegenover een tweede financier. Ontstaan die vorderingen, dan komen zij toe aan de eerste financier; de tweede vist achter het net. Ging het om machines die nog geleverd moeten worden, dan kan de tweede verkrijger die feitelijk in handen krijgt, tegenover de eerste toch een positie hebben.

Grenzen en risico's

Levering bij voorbaat geeft geen zekerheid dat het goed er ook komt. Ook blijft de eis van beschikkingsbevoegdheid gelden op het moment dat het goed ontstaat: raakt de vervreemder voordien in een insolventieprocedure, dan kan de overgang stuklopen. En het toekomstige goed moet voldoende bepaalbaar zijn omschreven; wie alles wat hij ooit zal verkrijgen in één zin wil leveren, loopt tegen die eis aan.

In de praktijk

Bij financieringen is dit een veelgebruikte techniek: vorderingen op toekomstige klanten worden alvast overgedragen of verpand. Omschrijf die vorderingen zorgvuldig, bijvoorbeeld naar de rechtsverhouding waaruit zij zullen ontstaan, en herhaal de handeling periodiek als de afspraak dat vraagt. Voor een ondernemer die tekent, is het goed te beseffen dat hij daarmee zijn toekomstige inkomsten bindt; kijk dus of er ruimte overblijft voor andere verplichtingen.