Boek 4 Artikel 101 (4:101 BW)

Wie onderweg is op zee of in de lucht, kan niet even naar een notaris. Dit artikel geeft daarvoor een noodvorm: aan boord van een zeeschip of luchtvaartuig kan een uiterste wil worden gemaakt ten overstaan van de gezagvoerder of de eerste officier. Ontbreken die, dan treedt op wie hun plaats vervult.

Voor wie de regeling geldt

De bepaling spreekt van hen die zich op een reis aan boord bevinden. Dat is ruim: het gaat niet alleen om bemanningsleden, maar ook om passagiers. Bepalend is dat men zich tijdens de reis aan boord bevindt van een zeeschip of luchtvaartuig.

• Gezagvoerder. Een van de twee functionarissen ten overstaan van wie de uiterste wil kan worden gemaakt; de wet geeft hem geen voorrang.
• Eerste officier. Kan die rol eveneens vervullen.

- Plaatsvervanger. Ontbreken beiden, dan treedt op wie hun functie waarneemt.

De vormvoorschriften blijven gelden

Ook hier geldt wat artikel 4:103 BW voorschrijft voor noodtestamenten: twee getuigen, een behoorlijke schriftelijke vastlegging, en ondertekening door de erflater, de getuigen en degene ten overstaan van wie de uiterste wil is verleden. Daarnaast kan de erflater in plaats daarvan een door hemzelf ondertekend onderhands stuk in bewaring geven aan die persoon, zoals artikel 4:104 BW regelt.

Beperkte houdbaarheid

Een zo gemaakte uiterste wil is een noodmaatregel. Overleeft de erflater de reis en blijft hij daarna nog geruime tijd in leven, dan wordt het testament vernietigbaar volgens artikel 4:107 BW. De bedoeling is duidelijk: zodra iemand weer bij een notaris terechtkan, hoort hij dat te doen.

Een voorbeeld

Een passagier op een lange zeereis wordt ernstig ziek en wil nog vastleggen dat zijn zus zijn erfgenaam wordt. Hij verklaart zijn uiterste wil tegenover de gezagvoerder, in aanwezigheid van twee meerderjarige opvarenden die de taal verstaan. Het stuk wordt opgeschreven en door alle betrokkenen ondertekend. Overlijdt hij tijdens de reis, dan is dat testament geldig. Herstelt hij, dan doet hij er goed aan het snel bij een notaris te laten vervangen.

In de praktijk

Zorg dat het stuk na afloop van de reis niet aan boord blijft liggen: degene die zo'n akte onder zich heeft, moet die zo snel mogelijk doorsturen naar het testamentenregister, zodat nabestaanden het kunnen terugvinden. Voor wie een lange reis maakt, blijft het verstandigste een gewoon testament bij de notaris; deze vorm is bedoeld voor wat onderweg gebeurt en niemand kon voorzien.