Boek 4 Artikel 157 (4:157 BW)

Een testamentair bewind kan niet werken zonder iemand die het voert. Heeft de erflater niet geregeld hoe de bewindvoerder wordt benoemd, dan wijst de kantonrechter een of meer bewindvoerders aan. Dat gebeurt niet uit zichzelf, maar op verzoek. De rechthebbende kan het vragen, een erfgenaam, een legataris, een andere belanghebbende of de executeur. De kantonrechter vergewist zich er bovendien van dat de personen die hij wil benoemen daartoe bereid zijn; niemand wordt tegen zijn zin bewindvoerder.

Wie niet benoemd kan worden

• Handelingsonbekwamen: wie zijn eigen vermogen niet zelfstandig mag besturen, kan dat van een ander niet doen.
• Wie onder bewind staat: iemand van wie goederen zijn onderworpen aan een beschermingsbewind uit Boek 1.
• Wie failliet is of in de schuldsanering zit: dat geldt voor de staat van faillissement en voor de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen.

- De personen die artikel 4:59 BW noemt: zorgverleners uit de individuele gezondheidszorg en geestelijk verzorgers die de erflater bijstonden tijdens de ziekte waaraan hij is overleden, en verder wie een instelling voor verzorging of verpleging drijft, daar de leiding heeft of er werkt, als de erflater daar verbleef.

Rechtspersonen en tijdelijke bewindvoerders

Een bewindvoerder hoeft geen mens te zijn: rechtspersonen met volledige rechtsbevoegdheid kunnen worden benoemd. De wet stelt daarbij alleen de eis van volledige rechtsbevoegdheid en noemt geen bepaalde rechtsvorm; een rechtspersoon met beperkte rechtsbevoegdheid valt er dus buiten. Daarnaast laat het vierde lid toe dat zo nodig een tijdelijke bewindvoerder wordt benoemd. De wet noemt daarvoor geen gevallen. Het gaat om de situatie waarin er voor een periode iemand moet zijn die het beheer voert, terwijl de gewone bewindvoerder dat op dat moment niet doet; zodra dat weer wel kan, is de tijdelijke benoeming niet meer nodig.

Vanaf wanneer iemand bewindvoerder is

De wet legt het beginmoment vast. Wie door de rechter is benoemd, wordt bewindvoerder de dag nadat de griffier hem van zijn benoeming op de hoogte heeft gebracht, tenzij in de beschikking een later tijdstip staat. Wie niet door de rechter is benoemd, bijvoorbeeld doordat de erflater hem in het testament aanwees, wordt bewindvoerder de dag nadat hij de benoeming heeft aanvaard. Vóór dat moment heeft hij geen bevoegdheden en kan hij dus ook niet rechtsgeldig over het vermogen beslissen.

Een moeder stelt het erfdeel van haar zoon onder bewind, maar vergeet een bewindvoerder aan te wijzen. De zoon vraagt de kantonrechter er een te benoemen. De rechter vraagt de kandidaat of hij bereid is, benoemt hem, en de griffier bericht hem; de dag daarna kan de bewindvoerder aan het werk.

In de praktijk

Wijst de erflater zelf een bewindvoerder aan en regelt hij ook wat er gebeurt als die wegvalt, dan hoeft de kantonrechter er niet aan te pas te komen. Ontbreekt een bewindvoerder, dan kan de rechthebbende zelf het verzoek tot benoeming doen; zolang er niemand is benoemd, is er ook niemand die het beheer voert. De functie kan jaren duren en er hoort verantwoording bij; artikel 4:161 BW werkt uit hoe die verantwoording verloopt.