Boek 4 Artikel 195 (4:195 BW)

Beneficiair aanvaarden is geen papieren handeling waarna u kunt afwachten. Zodra een nalatenschap om die reden volgens de wettelijke regels moet worden vereffend, wijst dit artikel de vereffenaars aan: dat zijn alle erfgenamen. U krijgt er dus een taak bij, met verplichtingen tegenover de schuldeisers en met verantwoording achteraf.

Alle erfgenamen, niet alleen de beneficiaire

De regel is ruim geformuleerd. Heeft één erfgenaam beneficiair aanvaard en moet de nalatenschap daardoor worden vereffend, dan zijn alle erfgenamen vereffenaar, ook degenen die zelf zuiver hebben aanvaard. De reden is praktisch: de boedel is één geheel en kan niet half volgens de wettelijke regels en half naar eigen inzicht worden afgewikkeld. Wie zuiver aanvaardde, blijft daarnaast gewoon met zijn eigen vermogen aansprakelijk voor de schulden; die aansprakelijkheid verandert door dit artikel niet.

Wat vereffenaar zijn betekent

• De boedel in kaart brengen. U maakt inzichtelijk wat er is aan bezittingen en aan schulden.
• De schuldeisers voldoen. U betaalt uit de nalatenschap, en in de volgorde die de wet aangeeft, niet in de volgorde waarin mensen het hardst roepen.
• Verantwoording afleggen. Over uw beheer kunt u worden aangesproken, en de kantonrechter houdt toezicht.

- Samen optreden. Artikel 4:198 BW bepaalt dat u uw bevoegdheden in beginsel gezamenlijk uitoefent, met een uitzondering voor spoed en onderhoud.

De echtgenoot met vruchtgebruik telt mee

Het tweede lid zorgt ervoor dat de langstlevende echtgenoot die op grond van zijn wettelijke rechten een vruchtgebruik heeft, voor de vereffeningsregels als erfgenaam wordt behandeld. Het gaat dus om het vruchtgebruik dat de wet hem toekent, niet om een vruchtgebruik dat bij testament is gemaakt. Die gelijkstelling is nodig omdat hij anders buiten de regeling zou vallen terwijl hij wel over goederen van de nalatenschap beschikt. Hij heeft dan dezelfde positie in de vereffening als de erfgenamen, tenzij uit de strekking van een bepaling volgt dat zij niet voor hem is geschreven.

Een voorbeeld. Drie broers erven van hun moeder. Twee aanvaarden zuiver, de jongste beneficiair omdat hij de administratie wanordelijk vindt. Door die ene keuze moet de hele nalatenschap volgens de wet worden vereffend en zijn alle drie de broers vereffenaar. De twee die zuiver aanvaardden kunnen zich er niet van afmaken met de opmerking dat zij die keuze niet hebben gemaakt.

In de praktijk

Onderschat de taak niet. Vereffening kost tijd en vraagt zorgvuldigheid, en fouten kunnen tot aansprakelijkheid leiden. Voelt u zich er niet toe in staat, of liggen de verhoudingen tussen de erfgenamen slecht, dan kan de rechtbank op grond van artikel 4:203 BW een vereffenaar benoemen die de plaats van de erfgenamen inneemt. Blijkt tijdens het werk dat de schulden de bezittingen overtreffen, dan moet u dat op grond van artikel 4:199 BW zo snel mogelijk aan de kantonrechter melden.