Boek 4 Artikel 32 (4:32 BW)

De wettelijke rechten op vruchtgebruik zijn bedoeld voor een partner met wie het leven werd gedeeld. Ligt de relatie al lang in de rechtszaal, dan past die bescherming niet meer. Dit artikel sluit de aanspraak daarom uit wanneer een procedure tot echtscheiding of tot scheiding van tafel en bed meer dan een jaar vóór het overlijden was begonnen en die scheiding door het overlijden niet meer tot stand kon komen.

De twee voorwaarden

Er moet aan beide eisen zijn voldaan. De procedure moet meer dan een jaar voor het openvallen van de nalatenschap zijn aangevangen; een scheiding die net was ingediend, telt dus niet. En het overlijden moet het einde van die procedure hebben betekend, zodat de scheiding niet meer kon worden uitgesproken. Was de scheiding al rond, dan is de betrokkene sowieso geen echtgenoot meer in de zin van deze regeling.

De uitzondering

De uitsluiting is niet mechanisch. Zij blijft buiten toepassing als het niet in overwegende mate aan de echtgenoot te wijten is dat de scheiding niet meer tot stand kwam. Lag de vertraging bij de erflater, bij een ingewikkelde afwikkeling van een onderneming of bij de agenda van de rechtbank, dan behoudt de langstlevende zijn aanspraak. Het gaat er dus om wie de zaak liet slepen.

Wat er wel blijft bestaan

Dit artikel raakt alleen de aanspraak op vestiging van vruchtgebruik. Het zegt niets over de vraag of iemand erfgenaam is. Zolang het huwelijk niet is ontbonden, blijft de echtgenoot in beginsel gewoon erfgenaam bij versterf en behoudt hij de rechten die daaruit voortvloeien. Ook het recht om nog zes maanden in de woning te blijven, blijft overeind.

Een voorbeeld

Een man dient een verzoek tot echtscheiding in. Zijn vrouw laat de zaak twee jaar liggen en reageert nauwelijks, waarna hij overlijdt. Zij kan geen vruchtgebruik van de woning verlangen: de procedure liep meer dan een jaar en de vertraging is vooral aan haar te wijten. Was het juist hij geweest die alles ophield, dan had zij haar aanspraak wel behouden.

In de praktijk

Erfgenamen die zich op deze bepaling beroepen, doen er goed aan de processtukken en de data te verzamelen; de aanvangsdatum van de procedure is het vertrekpunt. De langstlevende die meent dat de vertraging niet aan hem lag, moet dat concreet onderbouwen met het verloop van de zaak. Wie midden in een scheiding zit, doet er verstandig aan zijn testament niet te laten wachten tot de uitspraak.