Boek 4 Artikel 67 (4:67 BW)

Niet elke schenking die iemand in zijn leven heeft gedaan, telt mee als de legitieme portie wordt berekend. Dit artikel geeft de gesloten lijst van giften die wel meetellen en bij de nalatenschap worden opgeteld. Alles wat er niet onder valt, blijft buiten de rekensom. De lijst is opgezet vanuit een vaste gedachte: giften die de positie van een legitimaris raken, moeten zichtbaar blijven.

De vijf categorieën

• Giften met het oog op benadeling. Schenkingen die kennelijk zijn gedaan en aanvaard met het vooruitzicht dat legitimarissen daardoor tekortkomen, tellen altijd mee, ongeacht hoe lang geleden zij zijn gedaan.
• Herroepelijke giften en giften die vatbaar voor inkorting zijn verklaard. Kon de erflater de schenking op elk moment terugnemen, of heeft hij er zelf bij gezegd dat zij kan worden ingekort, dan telt zij mee.
• Giften van een voordeel dat pas na het overlijden ten volle wordt genoten. Deze giften komen feitelijk uit het vermogen dat bij het overlijden verdeeld had moeten worden.
• Giften aan een afstammeling. Zij tellen mee als die afstammeling of een afstammeling van hem legitimaris van de erflater is. Voor deze groep geldt geen termijn.

- Alle overige giften binnen vijf jaar. Andere schenkingen tellen mee voor zover de prestatie binnen vijf jaren voor het overlijden heeft plaatsgevonden.

Waarom de termijn maar voor een deel geldt

De vijfjaarstermijn geldt uitsluitend voor de restcategorie. Een schenking aan een buurman of aan een goed doel van meer dan vijf jaar voor het overlijden valt daarmee buiten de berekening. Voor giften aan de eigen kinderen en verdere afstammelingen ligt dat anders: die tellen mee, hoe oud ze ook zijn. Wie zijn ene kind vroeg in het leven ruim heeft bedeeld, laat dat dus in de legitimaire massa terugkomen.

Hoe u de peildatum vaststelt

Voor de vijfjaarstermijn is bepalend wanneer de prestatie is geschied, niet wanneer de schenking is beloofd of op papier gezet. Een schenkingsakte van zeven jaar oud waarvan het geld pas twee jaar voor het overlijden is overgemaakt, valt daarmee binnen de termijn. Voor de waardering van de gift geldt vervolgens artikel 4:66 BW; dit artikel bepaalt alleen of de gift meedoet.

Een voorbeeld

Een vader schenkt zijn zoon jaren voor zijn dood een bedrag voor de aankoop van een huis en onterft zijn dochter in zijn testament. De schenking aan de zoon is een gift aan een afstammeling en telt dus mee, ook al ligt zij ver terug. De legitimaire massa waarover de dochter haar deel berekent, wordt daardoor groter dan de nalatenschap zelf. Wat de zoon kreeg, wordt bovendien op zijn eigen legitieme portie in mindering gebracht als hij die zou inroepen.

In de praktijk

Een legitimaris die vermoedt dat er is geschonken, heeft recht op de gegevens die hij voor de berekening nodig heeft; de erfgenamen moeten daaraan meewerken. Levert dat niets op, dan is de rechtbank de aangewezen weg. Voor de erfgenamen geldt het spiegelbeeld: verzwijgen van schenkingen lost niets op, want een gift die later boven water komt, wordt alsnog meegeteld en de vordering wordt dan hoger.