Boek 6 Artikel 17 (6:17 BW)

Soms staat wel vast dát er iets moet gebeuren, maar nog niet wát. Dan is de verbintenis alternatief: de schuldenaar moet één van twee of meer verschillende prestaties verrichten, en er is iemand aangewezen die de knoop doorhakt. Dat kan de schuldenaar zelf zijn, de schuldeiser, of een buitenstaander. Zolang niemand heeft gekozen, hangt de verplichting nog tussen de mogelijkheden in.

De hoofdregel: de schuldenaar kiest

Is niet geregeld wie mag kiezen, dan ligt de keuze bij de schuldenaar. Dat is de aanvullende regel van de wet en zij is te verklaren: hij moet presteren en mag dan ook bepalen op welke manier hij dat doet. Uit de wet, uit gewoonte of uit de afspraak zelf kan echter iets anders volgen. In de praktijk zetten partijen dat vaak uitdrukkelijk in het contract, bijvoorbeeld doordat de afnemer bepaalt welke variant hij krijgt.

Wanneer een verbintenis alternatief is

• Er zijn echt verschillende prestaties. Twee manieren om dezelfde prestatie uit te voeren is nog geen alternatieve verbintenis.
• Er is nog niet gekozen. Zodra de bevoegde partij kiest, valt de rest weg en blijft er één verplichting over.

- De keuze ligt bij een aanwijsbare partij. Ontbreekt een aanwijzing, dan is het de schuldenaar.

Waarom het uitmaakt wie kiest

Wie kiest, bepaalt in feite de inhoud van de verplichting, en daarmee ook de waarde ervan. Dat raakt de nakoming, de vraag wanneer er sprake is van een tekortkoming en de vraag wat een vervangende schadevergoeding waard is. Ook praktisch is het van belang: zolang niet is gekozen, weet de schuldeiser niet waar hij op moet rekenen en kan hij zijn eigen planning niet maken.

Een voorbeeld. Een leverancier verbindt zich om een defecte machine te vervangen door een nieuwe of om de koopprijs terug te betalen. Staat er niets over wie kiest, dan mag de leverancier bepalen welke van de twee het wordt. Wil de koper de zekerheid dat hij een werkende machine terugkrijgt, dan moet hij bedingen dat de keuze bij hem ligt.

Als niemand kiest

Blijft de bevoegde partij stilzitten, dan hoeft de ander niet eeuwig te wachten. Er is een regeling om de keuzebevoegdheid over te laten gaan na het stellen van een redelijke termijn; artikel 6:19 BW werkt dat uit. Is een van de mogelijke prestaties onmogelijk geworden, dan blijft er in beginsel gewoon iets te kiezen; artikel 6:20 BW geeft daarvoor de regels.

In de praktijk

Neemt u een alternatief op in een overeenkomst, schrijf er dan meteen bij wie de keuze maakt, binnen welke termijn en hoe die keuze moet worden meegedeeld. Dat voorkomt de meest voorkomende ruzie: beide partijen wachten op elkaar en verwijten elkaar vervolgens dat er niets is gebeurd. Bent u schuldeiser en is de keuze aan de ander, houd er dan rekening mee dat u de goedkoopste variant kunt krijgen; leg vast wat u minimaal wilt ontvangen.