Boek 6 Artikel 248 (6:248 BW)

Een contract is meer dan de tekst op papier. Dit artikel bepaalt dat een overeenkomst ook de gevolgen heeft die voortvloeien uit de wet, uit de gewoonte en uit de eisen van redelijkheid en billijkheid, en dat een geldende regel buiten toepassing blijft voor zover toepassing ervan in de gegeven omstandigheden onaanvaardbaar zou zijn. Het is een van de meest gebruikte bepalingen van dit boek.

De aanvullende werking

Het eerste lid vult uw contract aan. Wat partijen niet hebben geregeld, wordt ingevuld door de wet, door wat in de branche gebruikelijk is en door wat redelijk is gelet op de aard van de overeenkomst. Zo ontstaan verplichtingen die nergens staan opgeschreven: waarschuwen voor een risico dat u ziet, meewerken zodat de ander kan nakomen, informatie geven die de ander nodig heeft, of de schade beperken als er iets misgaat.

Die aanvullende werking is geen vrijbrief om de afspraak te herschrijven. Zij vult gaten en werkt de afspraak uit; zij zet niet opzij wat partijen duidelijk hebben afgesproken.

De beperkende werking

Het tweede lid gaat verder: een regel die tussen partijen geldt, blijft buiten toepassing voor zover dat in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn. Dat kan een contractueel beding zijn, maar ook een regel die uit de wet of uit de gewoonte voortvloeit.

De maatstaf is streng. Er staat niet dat toepassing onredelijk moet zijn, maar onaanvaardbaar. Dat een afspraak achteraf ongunstig uitpakt of dat u een betere deal had kunnen sluiten, is dus niet genoeg. De rechter gaat hier terughoudend mee om, juist omdat afspraken in beginsel moeten worden nagekomen.

Waar het in de praktijk om draait

• Een beroep op een beding kan sneuvelen terwijl het beding zelf geldig is. Denk aan een uitsluiting van aansprakelijkheid waarop een aannemer zich beroept nadat hij een waarschuwing bewust in de wind heeft geslagen.
• Een strak vormvoorschrift kan buiten toepassing blijven als de wederpartij op andere wijze precies wist wat er speelde en er geen enkel nadeel heeft geleden.

- Een vervaltermijn kan niet worden ingeroepen door een partij die de ander doelbewust op het verkeerde been heeft gezet over het verstrijken ervan.

Wat het niet is

Dit artikel is geen algemene billijkheidscorrectie waarmee u een tegenvallend contract kunt openbreken. Wilt u zich beroepen op omstandigheden die na het sluiten zijn opgekomen en die zo ingrijpend zijn dat ongewijzigde instandhouding niet kan worden verwacht, dan is artikel 6:258 BW over onvoorziene omstandigheden de juiste ingang. Gaat het om standaardbedingen tegenover een consument, kijk dan eerst naar de artikelen 6:233, 6:236 en 6:237 BW.

Een voorbeeld. Een leverancier moet volgens het contract binnen dertig dagen worden betaald en mag bij overschrijding de levering staken. De klant betaalt een factuur twee dagen te laat door een bankstoring die hij meteen meldt en herstelt. Meteen de levering stilleggen van een lopende productielijn kan in die omstandigheden onaanvaardbaar zijn, ook al staat het er zwart op wit.

In de praktijk

Bouw uw beroep op dit artikel op met feiten: wat is er gezegd, wat mocht u verwachten, welk nadeel dreigt en hoe verhoudt dat zich tot het belang van de ander. Een kale verwijzing naar redelijkheid en billijkheid overtuigt niet. Leg vast wat de wederpartij deed en zei, want juist gedrag na het sluiten van het contract geeft hier vaak de doorslag.