Boek 6 Artikel 4 (6:4 BW)

Een natuurlijke verbintenis is geen rechteloze situatie. Dit artikel bepaalt dat de gewone regels over verbintenissen er in beginsel gewoon op van toepassing zijn, met één uitzondering: regels die nu juist steunen op de mogelijkheid om nakoming af te dwingen, blijven buiten beeld. Zo krijgt een verplichting die niet bij de rechter kan worden gehaald toch een duidelijke juridische plaats.

Wat wel meeloopt

Omdat de algemene regels doorwerken, kan een natuurlijke verbintenis worden nagekomen zoals iedere andere verbintenis.

Datzelfde geldt voor de norm dat schuldeiser en schuldenaar zich tegenover elkaar redelijk moeten gedragen. Ook binnen een verhouding die niet afdwingbaar is, mag u van elkaar verwachten dat u geen misbruik maakt van de positie van de ander.

Wat juist niet meeloopt

- Dwangmiddelen. Een vordering in rechte, executie en beslag horen bij afdwingbare verbintenissen en passen niet bij deze.

Hoe u de grens trekt

De maatstaf is niet of een regel toevallig goed uitkomt, maar of de wet of de strekking van die regel meebrengt dat zij op een niet-afdwingbare verbintenis geen toepassing mag vinden. U kijkt dus naar het doel van de bepaling en naar wat de wet daar zelf over zegt. Is de regel erop gericht nakoming langs juridische weg af te dwingen, dan valt zij in de regel af. Ordent de regel slechts hoe de verhouding in elkaar zit, dan blijft zij overeind.

Een voorbeeld. Iemand voldoet uit een dringende morele plicht maandelijks een bedrag aan een familielid. Betaalt hij een maand te veel door een vergissing, dan blijft het gewone leerstuk van de onverschuldigde betaling bruikbaar voor dat te veel betaalde deel, want dat deel beantwoordde aan geen enkele verbintenis. Blijft hij daarentegen een maand in gebreke, dan kan het familielid daar geen incassotraject op bouwen.

In de praktijk

Voor de meeste lezers is dit artikel vooral een geruststelling in twee richtingen. Betaalde u vrijwillig op een verplichting die op een morele grond berustte, dan is dat een geldige betaling en kunt u daar niet zomaar op terugkomen. Bent u de ontvangende partij, dan weet u dat u het ontvangene mag houden, maar dat u de rest niet met juridische middelen kunt binnenhalen. Wilt u die zekerheid wel, dan is de weg de omzetting naar een gewone verbintenis met medewerking van de schuldenaar.