Boek 7 Artikel 952 (7:952 BW)

Artikel 7:952 BW sluit uit dat een verzekerde profiteert van schade die hij zelf willens en wetens heeft aangericht. De verzekeraar vergoedt geen schade aan de verzekerde die haar met opzet of door roekeloosheid heeft veroorzaakt. Gewone onoplettendheid valt daar nadrukkelijk niet onder: een verzekering is er juist voor fouten, verstrooidheid en pech.

Waar de bepaling staat en wat zij uitsluit

Het artikel hoort bij de regels over schadeverzekering. Het gaat dus om verzekeringen die een vermogensschade vergoeden, zoals een opstal-, inboedel-, auto- of aansprakelijkheidsverzekering. De uitsluiting raakt alleen de schade die de verzekerde zelf heeft veroorzaakt, en alleen als hem een ernstig verwijt treft: opzet of roekeloosheid. Komt de verzekeraar met dit verweer, dan moet hij de feiten aannemelijk maken waaruit dat verwijt volgt; het is immers een beroep op een uitsluiting.

Opzet en roekeloosheid

Van opzet is sprake als de verzekerde de schade heeft gewild of wist dat zijn handelen haar zou veroorzaken. Ook voorwaardelijk opzet valt eronder: de verzekerde die zich bewust blootstelt aan de aanmerkelijke kans dat schade ontstaat en die kans aanvaardt. Wie zijn eigen schuur in brand steekt om de uitkering, valt daaronder. Roekeloosheid is een andere categorie. Zij ligt tussen opzet en gewone nalatigheid in en vraagt om een ernstig laakbare gedraging, waarbij de verzekerde een aanmerkelijke kans op schade neemt. Of een gedraging die drempel bereikt, hangt af van de omstandigheden: hoe groot het gevaar was, hoe goed het te voorzien was en wat de verzekerde wist of had moeten weten. Gewone onvoorzichtigheid haalt die drempel niet.

Een voorbeeld. Iemand laat tijdens het klussen een brandende soldeerbout op een houten werkbank liggen en gaat boodschappen doen. Er ontstaat brand. Dat is geen opzet, want hij wilde geen brand, maar het kan wel als roekeloos worden aangemerkt omdat de kans op brand aanmerkelijk was en dat te voorzien viel. Vergeet hij daarentegen een raam te sluiten waardoor er regenschade ontstaat, dan is dat gewone onachtzaamheid en blijft de dekking in stand.

De wet kent hier geen gedeeltelijke vergoeding naar de mate van verwijtbaarheid: is sprake van opzet of roekeloosheid, dan vergoedt de verzekeraar de daardoor veroorzaakte schade niet. Is er geen opzet of roekeloosheid, dan blijft de dekking volledig, hoe onhandig de verzekerde ook heeft gehandeld. Het onderscheid tussen roekeloosheid en gewone nalatigheid is daarmee in de praktijk vaak de kern van een geschil met de verzekeraar.

Kan hiervan worden afgeweken

Ja, deze bepaling staat niet in de lijst van dwingende bepalingen. Polissen breiden de uitsluiting soms uit of vullen haar in met eigen omschrijvingen. Uitbreiding ten nadele van de verzekerde is dus mogelijk, en dat maakt het lezen van de voorwaarden van belang. Bij aansprakelijkheidsverzekering kan de benadeelde in bepaalde gevallen op grond van artikel 7:954 BW rechtstreeks betaling verlangen, maar dat recht is afgeleid van wat de verzekerde zelf van de verzekeraar te vorderen heeft: werkt de uitsluiting van dit artikel, dan is er geen uitkering en valt er langs die weg voor de benadeelde ook niets te halen.

In de praktijk

Bij een afwijzing wegens opzet of roekeloosheid is van belang welke gedraging de verzekeraar bedoelt en waarom die volgens hem in die categorie valt. Bewijs van wat er feitelijk is gebeurd, bijvoorbeeld een onderzoeksrapport van de brandweer, kan daarbij beslissend zijn. Daarnaast telt de tekst van de polis: staat daarin een ruimere uitsluiting dan in de wet, dan bepaalt die tekst wat er is gedekt.