Boek 7a Artikel 1780 (7a:1780 BW)

Dit artikel regelt wat er met een bruikleen gebeurt als een van de partijen overlijdt. De hoofdregel is dat de verplichtingen uit de overeenkomst overgaan: op de erfgenamen van de uitlener, en op de erfgenamen van de lener. Bij de uitlener noemt het eerste lid daarnaast de echtgenoot of geregistreerde partner in het geval dat de nalatenschap wordt verdeeld op de wijze die artikel 4:13 BW aanwijst.

Overlijdt de uitlener

Voor de lener verandert er dan in beginsel niets. De bruikleen loopt door en de nieuwe rechthebbenden nemen de positie van de overledene in. Zij zijn dus ook gebonden aan de afspraak: zij kunnen de zaak niet eerder terugvragen dan wanneer dat volgens artikel 7A:1787 BW mag. Wel kunnen zij, net als hun rechtsvoorganger, een beroep doen op artikel 7A:1788 BW als zij de zaak zelf dringend en onverwacht nodig hebben.

Overlijdt de lener

Ook dan gaat de overeenkomst in beginsel over: zijn erfgenamen mogen het gebruik voortzetten en dragen de verplichtingen die daarbij horen, zoals de zorgplicht van artikel 7A:1781 BW en de teruggaveplicht. Het tweede lid maakt daarop een uitzondering die vaak beslissend is: is de zaak juist met het oog op de persoon van de lener uitgeleend, dan kunnen zijn erfgenamen het gebruik niet blijven behouden.

Wanneer is de lening persoonlijk bedoeld

Dat hangt af van wat partijen voor ogen stond. Ging het om een gunst aan deze persoon, om zijn vakmanschap, om zijn relatie tot de uitlener of om een gebruik dat aan hem gebonden was, dan is de uitzondering van toepassing. Ging het meer om het huishouden of het bedrijf waarin de zaak werd gebruikt, dan ligt voortzetting eerder voor de hand. De uitzondering laat de verplichtingen overigens niet vervallen: de erfgenamen mogen het gebruik niet voortzetten, maar zij moeten de zaak wel teruggeven en zij zijn gebonden aan wat er tot dat moment is gebeurd.

Een voorbeeld

Een oud-collega leent zijn zeldzame vioolstrijkstok uit aan een bevriende musicus, uitdrukkelijk omdat hij vindt dat juist die musicus erop moet spelen. Als de musicus overlijdt, kunnen zijn kinderen de strijkstok niet houden om er zelf mee verder te gaan; zij moeten hem teruggeven. Had de uitlener daarentegen een bestelbus uitgeleend aan een klein familiebedrijf, dan is er weinig reden om aan te nemen dat het gebruik aan de persoon van de overleden ondernemer was gebonden.

In de praktijk

Wie iets uitleent omdat hij het aan déze persoon gunt, doet er goed aan dat op te schrijven. Eén zin volstaat: dat de zaak persoonlijk aan de lener is uitgeleend en dat het gebruik bij zijn overlijden eindigt. Zonder die zin loopt de discussie met de erfgenamen over de bedoeling van een afspraak die niemand meer kan navertellen.