Een lid-staat van de Europese Unie of een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte kan voor de naar de regels van dit Wetboek bevoegde rechtbank een rechtsvordering tot teruggave van een roerende zaak die een cultuurgoed is in de zin van artikel 2, onder 1, van Richtlijn 2014/60/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende de teruggave van cultuurgoederen die op onrechtmatige wijze buiten het grondgebied van een lid-staat zijn gebracht en houdende wijziging van Verordening (EU) nr. 1024/2012 (PbEU 2014, L 159), instellen tegen de bezitter of, bij ontstentenis van een bezitter, tegen de houder van die zaak, mits de zaak na 31 december 1992 op onrechtmatige wijze buiten zijn grondgebied is gebracht zonder dat deze onrechtmatigheid inmiddels is opgeheven, met dien verstande dat voor de Republiek Oostenrijk geldt dat de zaak na 30 juni 1994 buiten het grondgebied van deze staat dient te zijn gebracht, dat voor de Republiek Finland, de Republiek IJsland, het Koninkrijk Noorwegen en het Koninkrijk Zweden geldt dat de zaak na 31 december 1994 buiten het grondgebied van de desbetreffende staat dient te zijn gebracht en dat voor het Vorstendom Liechtenstein geldt dat de zaak na 30 april 1995 buiten het grondgebied van deze staat dient te zijn gebracht.
Artikel 1008 Rechtsvordering (1008 Rv)
Teruggave van een cultuurgoed aan een lidstaat
Wettekst
Toelichting
Een schilderij, een archiefstuk of een archeologische vondst kan zo belangrijk zijn voor een land dat het niet zomaar de grens over mag. Gebeurt dat toch, dan geeft artikel 1008 Rv dat land een eigen vordering bij de Nederlandse rechtbank: een vordering tot teruggave van de zaak. Het gaat om lidstaten van de Europese Unie en om de andere staten die partij zijn bij de overeenkomst over de Europese Economische Ruimte.
Tegen wie de vordering gaat
De vordering wordt ingesteld tegen de bezitter van het voorwerp: degene die het voor zichzelf houdt, zoals een verzamelaar of een museum dat het heeft gekocht. Is er geen bezitter, dan richt de vordering zich tegen de houder, bijvoorbeeld een opslagbedrijf of een galerie die het voorwerp voor een ander onder zich heeft. Welke rechtbank bevoegd is, volgt uit de gewone regels van dit wetboek.
Om welke voorwerpen het gaat
Het moet gaan om een roerende zaak die een cultuurgoed is in de zin van de Europese richtlijn over de teruggave van cultuurgoederen die onrechtmatig buiten het grondgebied van een lidstaat zijn gebracht. Die richtlijn bepaalt dus wat er onder een cultuurgoed valt; de Nederlandse wet regelt hier de weg naar de rechter. Daarnaast moet de onrechtmatigheid van de uitvoer nog bestaan: is zij inmiddels opgeheven, bijvoorbeeld doordat alsnog toestemming is verleend, dan vervalt de grondslag.
Vanaf welke datum
De vordering werkt niet onbeperkt terug in de tijd. De hoofdregel is dat de zaak na 31 december 1992 onrechtmatig buiten het grondgebied moet zijn gebracht. Voor een aantal staten geldt een latere datum, omdat zij later zijn aangesloten: voor Oostenrijk na 30 juni 1994, voor Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden na 31 december 1994, en voor Liechtenstein na 30 april 1995. Ligt het vertrek van het voorwerp vóór die datum, dan biedt dit artikel geen weg.
Een voorbeeld. Een lidstaat ontdekt dat een altaarstuk uit een kerk zonder uitvoervergunning is verdwenen en jaren later bij een Nederlandse verzamelaar opduikt. Die staat kan de verzamelaar dagvaarden en teruggave vorderen, mits het stuk na de voor die staat geldende datum is uitgevoerd en de onrechtmatigheid niet is rechtgezet.
In de praktijk
Voor kopers van kunst en antiek is dit een reden om de herkomst goed te laten onderzoeken en de documentatie te bewaren. Een aankoop te goeder trouw sluit een vordering tot teruggave niet uit; de richtlijn kent daarvoor een eigen regeling over vergoeding.
Voor de staat die de vordering instelt gelden strikte vormvereisten: artikel 1009 Rv schrijft voor welke stukken samen met de dagvaarding moeten worden betekend, en het ontbreken daarvan maakt de dagvaarding nietig.