Boek 1 Artikel 274 (1:274 BW)

Als het gezag van een ouder wordt beëindigd, moet iemand anders over het kind gaan beslissen. Dit artikel regelt de eerste vraag die dan opkomt: gaat het gezag naar de andere ouder? Hadden de ouders het gezag samen, dan gebeurt dat vanzelf. Oefende de ouder het gezag alleen uit, dan kan de andere ouder de rechtbank vragen het over te nemen, maar dat gaat niet automatisch.

Als de ouders het gezag samen hadden

Oefenden beide ouders het gezag uit en wordt het gezag van één van hen beëindigd, dan oefent de ander het voortaan alleen uit. Daar is geen aparte beslissing voor nodig; het volgt rechtstreeks uit de wet. Er komt in dat geval dus geen voogd aan te pas. Waar het kind woont staat daar los van: een lopende uithuisplaatsing of een verblijf in een pleeggezin verandert niet doordat de andere ouder het gezag alleen gaat uitoefenen.

Als de ouder het gezag alleen uitoefende

Lag het gezag bij één ouder en wordt dat beëindigd, dan ligt het anders. De andere ouder, die dus wel ouder is maar geen gezag had, kan de rechtbank op elk moment vragen met het gezag te worden belast. Er staat geen termijn op: het verzoek kan ook jaren later nog worden gedaan.

De maatstaf staat in de tweede volzin van het tweede lid: het verzoek wordt ingewilligd indien de rechtbank dit in het belang van de minderjarige noodzakelijk oordeelt. De rechtbank betrekt daarbij alle omstandigheden van het geval, zoals de band tussen ouder en kind, de plek waar het kind zou gaan wonen en de manier waarop de ouder de zorg en opvoeding zou inrichten. Komt de rechtbank niet tot toewijzing, dan blijft het gezag bij de voogd.

Een afwijzing is niet voor altijd

Wijst de rechtbank het verzoek af, dan is dat geen eindpunt. Zij kan die beslissing later wijzigen, maar alleen op verzoek van de betrokken ouder en alleen op grond van omstandigheden waarmee zij bij haar eerdere beslissing geen rekening heeft kunnen houden. Nieuwe feiten dus, of feiten die toen niet bekend waren.

Een enkel verschil van mening met de eerdere beschikking is daarvoor niet genoeg. Wie het opnieuw probeert, moet kunnen laten zien wat er sindsdien is veranderd: een afgeronde behandeling, een stabiele woonsituatie, een opgebouwde band met het kind.

Een voorbeeld

Een moeder oefende het gezag over haar dochter alleen uit. Dat gezag is beëindigd en er is een voogd benoemd. De vader, die zijn dochter altijd is blijven zien maar nooit gezag heeft gehad, wil die rol nu op zich nemen en dient een verzoek in bij de rechtbank. Wordt het afgewezen omdat het contact nog te pril is, dan kan hij het later opnieuw proberen als de situatie werkelijk is veranderd.

In de praktijk

Belangrijk is het verschil tussen ouder zijn en gezag hebben. Een ouder zonder gezag blijft ouder: hij blijft onderhoudsplichtig en houdt de mogelijkheid van omgang en van informatie over zijn kind. Het gezag is iets aparts, en dat komt hem na een beëindiging niet automatisch toe.

Overweegt u zo'n verzoek, verzamel dan concrete informatie over uw situatie: waar het kind zou wonen, hoe school en zorg geregeld worden en wie er meekijkt. Voor de procedure bij de rechtbank is bijstand van een advocaat gebruikelijk; het Juridisch Loket kan u op weg helpen.