Boek 1 Artikel 423 (1:423 BW)

Wie op grond van een vastgestelde vermissing goederen heeft geërfd en die te goeder trouw in bezit heeft genomen, moet in beginsel afdragen als de akte onjuist blijkt. Maar hoe langer dat duurt, hoe onredelijker het wordt om alles terug te draaien. Dit artikel bouwt daarom een trap in: naarmate er meer tijd verstrijkt, hoeft er minder terug.

De eerste vijf jaar

Wordt binnen vijf jaar na de dag waarop de akte van overlijden is opgemaakt bewezen dat die akte onjuist is, dan hoeven degenen die de vruchten van de nalatenschap te goeder trouw hebben genoten, daarvan slechts de helft terug te geven. Met vruchten bedoelt de wet de opbrengsten: huur, rente, dividend, oogst. De goederen zelf moeten wel gewoon terug.

Komt het bewijs later dan die vijf jaar, dan hoeven zij helemaal geen vruchten terug te geven. Wie te goeder trouw jarenlang huur heeft geïnd, mag die dus houden.

Na tien jaar

Wordt pas na tien jaar bewezen dat de akte niet klopt, dan verandert er meer. Wie de goederen te goeder trouw in bezit heeft genomen, hoeft dan alleen af te geven wat er op dat moment nog is, in de staat waarin het zich bevindt, plus de prijs van wat is verkocht of wat daarvoor in de plaats is gekomen. Geen vruchten, geen vergoeding voor wat er niet meer is, en geen verplichting tot rekening en verantwoording.

Dat betekent bijvoorbeeld dat een geërfde auto die intussen is versleten, wordt afgegeven zoals hij er dan bij staat, en dat voor een verkochte woning de opbrengst telt, niet de waarde van nu.

Na twintig jaar

Twintig jaar na de dag waarop de akte is opgemaakt vervalt iedere verplichting tot teruggave. Daarmee is de zaak definitief gesloten, ook als daarna nog wordt bewezen dat de akte onjuist was.

Waar goede trouw wel en niet meetelt

De regeling over de vruchten en die over de nog aanwezige goederen gelden alleen voor wie te goeder trouw was: wie niet wist en niet hoefde te weten dat de overledene nog leefde of dat de datum niet klopte. Wie dat wél wist en toch in bezit nam, kan zich daarop niet beroepen en moet volledig afrekenen volgens artikel 1:422 BW. Het vervallen van iedere verplichting tot teruggave na twintig jaar staat daar los van: die termijn stelt geen eis van goede trouw en geldt dus voor iedereen.

Een voorbeeld. Een dochter erft na een vastgestelde vermissing het appartement van haar vader en verhuurt het. Zes jaar later keert hij terug. Het appartement gaat terug naar haar vader, maar de huur over die zes jaar mag zij houden, omdat het bewijs pas na vijf jaar kwam. Was hij na twaalf jaar teruggekeerd en had zij het appartement intussen verkocht, dan had zij de verkoopprijs moeten afgeven en verder niets.

In de praktijk

Noteer de datum waarop de akte van overlijden is opgemaakt en bewaar dat stuk; alle termijnen in dit artikel worden vanaf die dag gerekend, niet vanaf het overlijden of vanaf de rechterlijke beslissing. Houd van geërfde goederen bij wat u ermee doet en wat zij opbrengen, zeker in de eerste jaren. En bedenk dat deze regeling alleen gaat over teruggave na een onjuiste akte; de gewone afwikkeling tussen erfgenamen onderling volgt haar eigen regels.