Boek 1 Artikel 422 (1:422 BW)

Het gebeurt zelden, maar het gebeurt: iemand van wie de vermissing is vastgesteld, staat weer voor de deur. Of er komt bewijs dat hij op de in de akte genoemde dag nog leefde, zodat de overlijdensdatum niet klopt. Dit artikel bepaalt wat er dan met zijn goederen moet gebeuren en waar de grens ligt met de belangen van anderen die intussen te goeder trouw hebben gehandeld.

Rekening, verantwoording en afgifte

Iedereen die op grond van de voorgaande artikelen goederen van de vermiste in bezit of onder bewind heeft gekregen, moet die afgeven en uitleggen wat hij ermee heeft gedaan. In de praktijk gaat het vooral om erfgenamen, legatarissen en een benoemde bewindvoerder. De verplichting is niet beperkt tot de teruggekeerde zelf: blijkt uit een gecorrigeerde overlijdensdag dat anderen de rechthebbenden zijn, dan moet aan hen worden afgedragen.

Bij die afrekening zijn de boedelbeschrijving, de neergelegde stukken en de gestelde zekerheid uit de voorgaande artikelen van belang: daaruit blijkt wat er destijds was en wat er sindsdien mee is gebeurd.

De grens: derden te goeder trouw

Wat een derde te goeder trouw inmiddels heeft verworven, wordt door de terugkeer of de correctie niet aangetast. Wie destijds de auto of de inboedel kocht van de erfgenamen en niet wist en niet hoefde te weten dat er iets mis was, hoeft niets terug te geven. De wet maakt daarbij geen onderscheid naar het soort goed. Voor één categorie bevat het tweede lid een aanvullende regel: goederen die om niet zijn weggegeven.

Voor goederen die om niet zijn weggegeven, ligt het anders. Daar staat tegenover de gift geen tegenprestatie, en dan kan de rechter aan de rechthebbenden een vergoeding naar billijkheid toekennen, ten laste van degene die van die gift voordeel heeft gehad. De rechter bepaalt de hoogte; de wet noemt geen vast bedrag en geen vaste maatstaf, maar wat redelijk is gelet op het genoten voordeel.

Levensverzekering

Was het leven van de vermiste verzekerd ten behoeve van derden, dan behouden die derden wat op het moment van de terugkeer al aan hen is uitbetaald of al opeisbaar verschuldigd was. Verder kunnen aan die verzekering geen rechten op uitkering meer worden ontleend: de verzekeraar hoeft dus niet nogmaals uit te keren en het reeds uitgekeerde bedrag hoeft niet te worden terugbetaald.

Een voorbeeld. Een man keert na zeven jaar terug. Zijn kinderen hebben zijn auto en zijn inboedel verkocht aan een onbekende koper en van de opbrengst een deel geschonken aan een goed doel. De koper mag die spullen houden. Over de opbrengst en wat daarvan resteert, moeten de kinderen rekening en verantwoording afleggen. Voor de schenking kan de rechter een vergoeding naar billijkheid vaststellen ten laste van de ontvanger.

In de praktijk

Meld u na terugkeer eerst bij de gemeente, zodat de registers kunnen worden gecorrigeerd; zonder die correctie blijft u in de administratie overleden. Vraag daarna de neergelegde stukken op bij de griffie van de rechtbank: daarin staat wat er was. Ga vervolgens in gesprek met de familie voordat u procedeert; de aanspraak op rekening, verantwoording en afgifte kan vaak ook buiten de rechter om worden afgewikkeld. Een mediator of het Juridisch Loket kan helpen om die afrekening zonder procedure rond te krijgen. Hoe lang er nog kan worden teruggevorderd, hangt af van de termijnen van artikel 1:423 BW.