Boek 1 Artikel 452 (1:452 BW)

Een mentorschap staat of valt met de persoon die het uitvoert: hij beslist mee over zorg, verpleging, behandeling en begeleiding. Dit artikel bepaalt wie mentor wordt, wiens wens voorgaat, wie het niet mag worden en welke eisen gelden voor wie er zijn beroep van maakt.

De benoeming

De rechter die het mentorschap instelt, benoemt daarbij of zo snel mogelijk daarna een mentor. Hij gaat na of die persoon bereid is en vormt zich een oordeel over diens geschiktheid. Zo nodig kan eerst een tijdelijke mentor worden benoemd, bijvoorbeeld als er op korte termijn een medische beslissing moet vallen. Ook een rechtspersoon met volledige rechtsbevoegdheid komt voor benoeming in aanmerking; zo werken professionele mentorschapsorganisaties.

Wiens wens voorgaat

• De betrokkene zelf. Spreekt hij een uitdrukkelijke voorkeur uit, dan volgt de rechter die, tenzij er gegronde redenen tegen zijn. Dit is de belangrijkste regel: wie zelf zijn dochter, zijn broer of een bepaalde organisatie wil, krijgt dat in beginsel.
• Partner en naaste familie. Is er geen voorkeur uitgesproken, of volgt de rechter een uitgesproken voorkeur wegens gegronde redenen niet, dan wordt bij voorkeur de echtgenoot, de geregistreerde partner of een andere levensgezel benoemd, en anders een van zijn ouders, kinderen, broers of zussen.

- Later een partner. Krijgt de betrokkene daarna een echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel, dan kan ieder van hen vragen die persoon in de plaats van de huidige mentor te benoemen.

Wie het niet kan worden

Uitgesloten zijn handelingsonbekwamen en mensen voor wie zelf een mentorschap is ingesteld. Belangrijker nog is de tweede groep: de direct betrokken of behandelend hulpverlener, de leiding en het personeel van de instelling die de betrokkene verzorgt of begeleidt, en personen die via zeggenschap of een groepsverband met die instelling zijn verbonden.

Die uitsluiting is het hart van de bepaling. De mentor moet juist tegenover de zorgaanbieder kunnen opkomen voor de betrokkene; wie in dienst is van dezelfde instelling of daar leiding aan geeft, kan die rol niet onbevangen vervullen.

Eisen aan wie het beroepsmatig doet

Wie voor drie of meer mensen mentor, curator of bewindvoerder is en niet tot de naaste familiekring behoort, moet voldoen aan bij algemene maatregel van bestuur gestelde kwaliteitseisen over bedrijfsvoering, scholing, werving en toezicht op de eigen medewerkers. Bij de benoeming legt hij een eigen verklaring over, een verslag van een accountant of van een door de kantonrechter benoemde deskundige, en een accountantsverklaring over de financiële stukken. Heeft hij die verklaring en dat verslag in de twaalf maanden daarvoor al ingeleverd, dan hoeft dat niet opnieuw; voor de financiële verklaring geldt een termijn van vierentwintig maanden.

Twee mentoren

De rechter kan twee mentoren benoemen, tenzij gegronde redenen zich daartegen verzetten. Ieder van hen mag de taken van een mentor alleen verrichten, en de rechter kan zo nodig een taakverdeling vaststellen. Worden zij het oneens, dan beslist de kantonrechter op verzoek van een van hen of van de instelling die de betrokkene verzorgt of begeleidt; hij kan ook de beloning verdelen. De taak van de mentor begint de dag na de verstrekking of verzending van de beschikking, tenzij daarin een later tijdstip staat.

Een voorbeeld. Een vrouw met een verstandelijke beperking woont in een woonvorm. Zij zegt tegen de kantonrechter dat zij wil dat haar broer mentor wordt. De rechter benoemt hem, ook al zou de woonvorm liever met een professionele organisatie werken; haar persoonlijk begeleider mag het in geen geval worden.

In de praktijk

Zet de voorkeur van de betrokkene zwart op wit in het verzoek en laat de kandidaat een bereidverklaring meesturen. Overweeg twee mentoren als de zorg intensief is of als u de continuïteit wilt borgen. Vraag bij een professionele organisatie naar de wijze waarop zij bereikbaar is en hoe vaak zij langskomt; dat is voor mentorschap belangrijker dan bij het beheer van geld.