Boek 1 Artikel 453 (1:453 BW)

Dit is de kernbepaling van het mentorschap. Zij zegt wat er verandert zodra het mentorschap in werking is getreden: zolang het loopt, mag de betrokkene zelf geen rechtshandelingen meer verrichten die zijn verzorging en verpleging, zijn behandeling of zijn begeleiding betreffen. De mentor treedt in die zaken voor hem op zodra diens taak aanvangt; dat tijdstip kan iets later liggen dan de ingangsdatum van het mentorschap zelf.

Wat er onder valt

Het gaat om de persoonlijke sfeer: instemmen met een behandeling, een zorgplan vaststellen, een zorgovereenkomst met een instelling aangaan of opzeggen, meebeslissen over een opname of een verhuizing binnen de zorg. Het gaat uitdrukkelijk niet over geld en goederen; daarvoor bestaat het bewind. En anders dan bij curatele blijft de betrokkene voor al het andere gewoon handelingsbekwaam: hij kan trouwen, stemmen en een testament maken.

De onbevoegdheid van het eerste lid geldt 'tenzij uit wet of verdrag anders voortvloeit'. Dat voorbehoud gaat over de eigen bevoegdheid van de betrokkene: bepaalt een andere wettelijke regeling of een verdrag dat hij een bepaalde rechtshandeling op dit terrein zelf kan verrichten, dan gaat die regeling voor en blijft hij daartoe bevoegd.

Wat de mentor doet

• Vertegenwoordigen. Voor de rechtshandelingen op dit terrein vertegenwoordigt de mentor de betrokkene in en buiten rechte. Ook daarop maakt de wet een voorbehoud: is vertegenwoordiging op grond van wet of verdrag uitgesloten, dan kan de mentor niet namens de betrokkene optreden. Dat is een ander voorbehoud dan dat van het eerste lid.
• Toestemming geven om het zelf te doen. De mentor kan de betrokkene toestemming geven om deze rechtshandelingen zelf te verrichten.
• Optreden bij feitelijke handelingen. Bij andere handelingen dan rechtshandelingen treedt de mentor in de plaats van de betrokkene, voor zover de aard van de handeling dat toelaat. Meebeslissen over wassen, aankleden of dagbesteding kan; iets ondergaan in plaats van een ander uiteraard niet.

- Raad geven en waken. De mentor geeft de betrokkene raad in persoonlijke aangelegenheden en waakt over zijn belangen.

Als de betrokkene zich verzet

Verzet de betrokkene zich tegen een handeling van ingrijpende aard, dan mag die alleen plaatsvinden als zij kennelijk nodig is om ernstig nadeel voor hem te voorkomen. Het vijfde lid stelt daarmee drie voorwaarden die samen moeten gaan: een handeling van ingrijpende aard, verzet van de betrokkene en de kennelijke noodzaak om ernstig nadeel te voorkomen. Ontbreekt die noodzaak, dan gaat de handeling niet door, ook niet als de mentor haar wenselijk vindt.

Voor gedwongen zorg in de eigenlijke zin gelden bovendien aparte wetten, met eigen procedures en waarborgen; het mentorschap vervangt die niet.

Een voorbeeld. Een man met gevorderde dementie moet volgens de arts een ingreep ondergaan. Zijn mentor bespreekt de opties, weegt wat de man vroeger heeft gezegd en stemt in. Trekt de man tijdens de voorbereiding steeds de infuusnaald eruit en zegt hij duidelijk dat hij het niet wil, dan mag de ingreep alleen doorgaan als die kennelijk nodig is om ernstig nadeel te voorkomen.

In de praktijk

Zorgverleners moeten de mentor betrekken; het tonen van de beschikking en het opnemen daarvan in het dossier maakt voor hen duidelijk wie vertegenwoordigt. Artikel 1:454 BW verplicht de mentor de betrokkene zo veel mogelijk bij zijn taak te betrekken. Wordt een mentor door een instelling buiten beslissingen gehouden, dan kan hij dat bij de zorgaanbieder en zo nodig bij de kantonrechter aankaarten. Rechtshandelingen die in strijd met dit artikel tot stand komen, kunnen op grond van artikel 1:457 BW worden vernietigd.