Boek 1 Artikel 77 (1:77 BW)

Gevolgen van de nietigverklaring van een huwelijk

De nietigverklaring van het huwelijk werkt, zodra de beschikking in kracht van gewijsde is gegaan; zij werkt terug tot het tijdstip van de huwelijksvoltrekking.
Nochtans mist de beschikking terugwerkende kracht en heeft zij hetzelfde gevolg als een echtscheiding: a. ten aanzien van de kinderen der echtgenoten; b. ten aanzien van de te goeder trouw zijnde echtgenoot; deze kan echter niet op een gemeenschap van goederen aanspraak maken, wanneer het huwelijk wegens het bestaan van een vroeger huwelijk of een eerder geregistreerd partnerschap is nietig verklaard; c. ten aanzien van andere personen dan de echtgenoten en hun kinderen, voor zover zij te goeder trouw vóór de inschrijving der nietigverklaring rechten hebben verkregen.

Toelichting

Wordt een huwelijk nietig verklaard, dan is de vraag vanaf wanneer dat werkt. Artikel 1:77 BW geeft de hoofdregel: de beschikking werkt zodra zij in kracht van gewijsde is gegaan, dat wil zeggen zodra er geen gewoon rechtsmiddel meer tegen openstaat, en zij werkt terug tot het moment van de huwelijksvoltrekking. Juridisch gezien is het huwelijk er dan nooit geweest. Op die hoofdregel maakt het artikel drie uitzonderingen.

De hoofdregel: terugwerkende kracht

Terugwerkende kracht is ingrijpend. Alles wat aan het huwelijk was verbonden, vervalt met terugwerkende kracht: de gemeenschap van goederen die op het huwelijk berustte, de onderhoudsplicht tussen echtgenoten, de positie als echtgenoot in het erfrecht. Dat verschilt wezenlijk van een echtscheiding, die alleen voor de toekomst werkt.

Drie keer geen terugwerkende kracht

De kinderen — ten aanzien van de kinderen van de echtgenoten heeft de beschikking het gevolg van een echtscheiding. Hun afstamming en positie worden dus niet met terugwerkende kracht onderuitgehaald.
De echtgenoot te goeder trouw — wie niet wist en niet hoefde te weten van het gebrek, wordt behandeld alsof het huwelijk door echtscheiding is geëindigd.

- Derden te goeder trouw — wie vóór de inschrijving van de nietigverklaring te goeder trouw rechten heeft verkregen, houdt die rechten.

Eén beperking voor de echtgenoot te goeder trouw

Op de bescherming van de echtgenoot te goeder trouw geldt een uitzondering. Is het huwelijk nietig verklaard omdat er al een eerder huwelijk of een eerder geregistreerd partnerschap bestond, dan kan hij geen aanspraak maken op een gemeenschap van goederen. De gedachte daarachter is dat er niet twee vermogensrechtelijke gemeenschappen naast elkaar kunnen bestaan; de eerdere verbintenis gaat voor.

Waarom de bescherming van derden nodig is

In de tijd dat het huwelijk bestond, hebben anderen erop vertrouwd. Een bank verstrekte krediet, een koper nam een woning over, een schuldeiser rekende op verhaal binnen een gemeenschap. Zou de nietigverklaring ook tegenover hen volledig terugwerken, dan zouden die transacties in de lucht komen te hangen. Daarom is het moment van inschrijving van de nietigverklaring beslissend: wie daarvóór te goeder trouw rechten verkreeg, wordt beschermd.

Een voorbeeld: een vrouw trouwt met een man die verzwijgt dat hij nog getrouwd is. Het tweede huwelijk wordt nietig verklaard. Voor haar en voor de kinderen wordt het afgewikkeld als een echtscheiding, zodat zij niet met lege handen staat wat betreft de zorg voor de kinderen; op een gemeenschap van goederen kan zij door de eerdere verbintenis echter geen aanspraak maken.

In de praktijk

Laat na een nietigverklaring uitzoeken wat er met uw vermogen, uw woning en eventuele pensioenaanspraken gebeurt; dat luistert nauw en verschilt per grond waarop het huwelijk is aangetast. Zorg dat de beschikking wordt ingeschreven, want dat moment is voor derden bepalend. Zijn er kinderen, dan worden gezag, verblijfplaats en de bijdrage in de kosten van verzorging en opvoeding geregeld zoals bij een echtscheiding.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst