Een corporatie die niet is een Nederlandse rechtspersoon en is vermeld in de lijst, bedoeld in artikel 2 lid 3 van Verordening (EG) nr. 2580/2001 van de Raad van de Europese Unie van 27 december 2001 (PbEG L 344) inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen terrorisme, of in Bijlage 1 van Verordening (EG) nr. 881/2002 van de Raad van de Europese Unie van 27 mei 2002 (PbEG L 139) tot vaststelling van bepaalde specifieke beperkende maatregelen tegen sommige personen en entiteiten die banden hebben met Usama bin Laden, het Al-Qau’ída-netwerk en de Taliban, en tot intrekking van Verordening (EG) nr. 467/2001 van de Raad tot instelling van een verbod op de uitvoer van bepaalde goederen en diensten naar Afghanistan, tot versterking van het verbod op vluchten en verlenging van de bevriezing van tegoeden en andere financiële middelen ten aanzien van de Taliban in Afghanistan, of is vermeld en met een ster aangemerkt in de Bijlage bij het Gemeenschappelijk Standpunt nr. 2001/931 van de Raad van de Europese Unie van 27 december 2001 (PbEG L 344) betreffende de toepassing van specifieke maatregelen ter bestrijding van het terrorisme, is van rechtswege verboden en niet bevoegd tot het verrichten van rechtshandelingen.
Boek 10 Artikel 123 (10:123 BW)
Van rechtswege verboden organisaties op een sanctielijst
Wettekst
Toelichting
Naast de weg via de rechter kent deze titel een regel die zonder tussenkomst van wie dan ook werkt. Staat een organisatie die geen Nederlandse rechtspersoon is op een van de Europese lijsten die in het kader van de bestrijding van terrorisme zijn vastgesteld, dan is zij hier van rechtswege verboden. Artikel 10:123 BW verbindt daaraan bovendien een ingrijpend gevolg voor het rechtsverkeer.
Verboden zonder uitspraak
Er is geen procedure en geen rechterlijke verklaring nodig. De vermelding op een van de aangewezen lijsten is voldoende: daarmee is de organisatie hier verboden en is zij niet bevoegd rechtshandelingen te verrichten. Bij de bijlage bij het gemeenschappelijk standpunt geldt wel een extra eis: alleen een vermelding die daar met een ster is aangemerkt, brengt het verbod mee. Dat de organisatie ook haar handelingsbevoegdheid kwijtraakt, is de scherpe kant van de bepaling. Zij kan geen overeenkomsten sluiten, geen goederen overdragen en geen volmachten geven; wat zij toch doet, mist de werking die zij beoogde.
- De vermelding op de lijst is beslissend, niet een oordeel van de rechter.
- Het verbod treft alleen corporaties die geen Nederlandse rechtspersoon zijn.
- De organisatie verliest de bevoegdheid om rechtshandelingen te verrichten.
Verhouding tot de vorige bepaling
Het verschil met de regeling waarbij het openbaar ministerie naar de rechter stapt, is groot. Daar gaat het om een beoordeling van doel en werkzaamheid in een concreet geval; hier gaat het om een politiek en bestuurlijk vastgestelde lijst die rechtstreeks doorwerkt in het privaatrecht. De wetgever heeft die doorwerking bewust gekozen: een organisatie die op zo'n lijst staat, moet in het rechtsverkeer eenvoudigweg niets meer kunnen.
Een voorbeeld met twee landen
Een stichtingachtige organisatie die naar het recht van een land buiten de Europese Unie is opgericht, staat op een van de bedoelde lijsten en wil in Nederland een pand kopen en een bankrekening openen. Die rechtshandelingen kan zij niet geldig verrichten. Een Nederlandse notaris of bank die dat constateert, zal niet meewerken, en een toch gesloten overeenkomst mist het beoogde gevolg.
In de praktijk
Voor ondernemingen, banken en notarissen betekent dit dat de controle op sanctielijsten niet alleen een kwestie van toezicht is, maar rechtstreeks bepaalt of een transactie stand houdt. Zoek een buitenlandse wederpartij op in de openbare lijsten voordat u een overeenkomst aangaat. Deze bepaling regelt overigens uitsluitend het privaatrechtelijke gevolg; de vraag welke tegoeden bevroren zijn en welke meldingsplichten er gelden, volgt uit de Europese regelingen zelf en uit het sanctierecht.