Boek 2 Artikel 319 (2:319 BW)

Niet alleen leden en aandeelhouders hebben belang bij de aandelen of het lidmaatschap; ook een bank met een pandrecht of een familielid met een vruchtgebruik heeft dat. Dit artikel zorgt ervoor dat zulke rechten bij een fusie niet in het niets verdwijnen. Zij volgen wat er voor de aandelen of het lidmaatschap in de plaats komt, en is er niets, dan moet er een gelijkwaardige vervanging komen.

De hoofdregel: het recht schuift mee

Rust er een pandrecht of vruchtgebruik op aandelen van een verdwijnende vennootschap, dan komt dat recht te rusten op de aandelen die de houder in de verkrijgende rechtspersoon krijgt. Hetzelfde geldt voor een recht dat op een lidmaatschap rust. De pandhouder hoeft dus niets te doen: zijn zekerheid verhuist mee, in dezelfde rangorde, naar wat er voor het verpande in de plaats treedt.

Als er niets voor in de plaats komt

Het eerste lid werkt alleen als er iets is om het recht op over te laten gaan. De wet spreekt ruim van 'hetgeen daarvoor in de plaats treedt' en beperkt zich dus niet tot nieuwe aandelen of een nieuw lidmaatschap. Het tweede lid vangt het geval op waarin het belaste aandeel of lidmaatschap door de fusie wegvalt zonder enige tegenwaarde. De verplichting ligt dan bij de verkrijgende rechtspersoon: zij moet een gelijkwaardige vervanging geven. De wet schrijft geen vorm voor; maatstaf is dat de pandhouder of vruchtgebruiker na de vervanging een positie heeft die naar inhoud en waarde overeenkomt met die van vóór de fusie.

Waarom dit belangrijk is

• Voor de financier. Een bank die aandelen in onderpand heeft, ziet haar zekerheid niet verdampen doordat de vennootschap opgaat in een andere.
• Voor de vruchtgebruiker. Een weduwe met vruchtgebruik op aandelen behoudt haar aanspraak op de opbrengsten, ook als de vennootschap verdwijnt.
• Voor de fuserende partijen. Zij weten dat zij deze rechten in kaart moeten brengen, want een vergeten pandhouder komt na de fusie alsnog aankloppen.

Een voorbeeld. Een ondernemer heeft de aandelen in zijn werkmaatschappij verpand aan de bank. Die werkmaatschappij fuseert met een zustervennootschap, waarbij hij aandelen in de verkrijgende vennootschap krijgt. Het pandrecht van de bank rust vanaf de fusie op die nieuwe aandelen; er hoeft geen nieuwe pandakte te worden opgemaakt. Een aantekening in het aandeelhoudersregister van de verkrijgende vennootschap houdt de administratie in overeenstemming met de nieuwe toestand.

In de praktijk

Neem in de voorbereiding van een fusie een inventarisatie op van alle beperkte rechten op aandelen en lidmaatschappen: raadpleeg het aandeelhoudersregister, de financieringsdocumentatie en eventuele testamenten en verdelingsakten. Informeer pandhouders en vruchtgebruikers tijdig, want zij zijn ook schuldeiser of belanghebbende en kunnen langs andere weg bezwaar maken. En leg na de fusie in het register van de verkrijgende rechtspersoon vast welke rechten op welke aandelen rusten.