Boek 2 Artikel 320 (2:320 BW)

Naast leden en aandeelhouders zijn er vaak anderen met een bijzondere aanspraak tegenover een rechtspersoon: iemand met een recht op een deel van de winst, een houder van een optie om aandelen te nemen, een oud-eigenaar met een vergoedingsrecht. Verdwijnt die rechtspersoon door de fusie, dan zou hun recht in de lucht komen te hangen. Dit artikel voorkomt dat.

Gelijkwaardig recht of schadeloosstelling

Het eerste lid bepaalt dat wie zo'n bijzonder recht heeft, in de verkrijgende rechtspersoon een gelijkwaardig recht moet krijgen, of schadeloosstelling. Het gaat om rechten die iemand heeft anders dan als lid of aandeelhouder; de positie van leden en aandeelhouders wordt al door artikel 2:311 BW geregeld. De wet noemt als voorbeelden een recht op een uitkering van winst en een recht tot het nemen van aandelen, maar de opsomming is niet uitputtend. Of een nieuw recht gelijkwaardig is, hangt af van de inhoud van het oude recht en van de omstandigheden van de fusie.

Hoe de vergoeding wordt bepaald

Komen partijen er niet uit, dan wordt de schadeloosstelling vastgesteld door een of meer onafhankelijke deskundigen. Die worden op verzoek van de meest gerede partij benoemd door de voorzieningenrechter van de rechtbank van het arrondissement waar de verkrijgende rechtspersoon woonplaats heeft. Ieder van de betrokkenen kan dus het initiatief nemen; de rechthebbende hoeft niet af te wachten tot de rechtspersoon in beweging komt.

Het fusievoorstel moet erover gaan

Deze rechten moeten al in de voorbereiding aan bod komen. Op grond van artikel 2:312 lid 2 onder c BW vermeldt het fusievoorstel welke rechten of vergoedingen ten laste van de verkrijgende rechtspersoon aan deze houders worden toegekend en met ingang van welk tijdstip. De houders van bijzondere rechten kunnen de fusiestukken bovendien inzien en er kosteloos een afschrift van krijgen (artikel 2:314 lid 2 BW).

Pand en vruchtgebruik lopen mee

Rustte er een pandrecht of vruchtgebruik op zo'n bijzonder recht, dan verklaart het derde lid artikel 2:319 BW van overeenkomstige toepassing. Daarmee geldt voor die beperkte rechten dezelfde regeling als bij aandelen en lidmaatschapsrechten: het beperkte recht komt te rusten op wat ervoor in de plaats treedt, en is er niets, dan moet er een gelijkwaardige vervanging komen.

Een voorbeeld. Bij de verkoop van zijn onderneming aan een bv bedong een ondernemer een jaarlijks winstrecht van vijf procent zolang de onderneming bestaat. Die bv fuseert met een grotere vennootschap. De ondernemer moet in de verkrijgende vennootschap een gelijkwaardig winstrecht krijgen of schadeloos worden gesteld. Wordt zijn winstrecht niet voortgezet, bijvoorbeeld omdat de resultaten van zijn vroegere onderneming na de fusie niet meer apart worden vastgesteld, dan moet hij voor het verlies van dat recht worden vergoed; komen de partijen over het bedrag niet tot overeenstemming, dan stellen deskundigen het vast.

In de praktijk

Bijzondere rechten staan lang niet altijd in de statuten. Zij kunnen ook voortkomen uit afspraken die de rechtspersoon in het verleden met een individuele wederpartij heeft gemaakt, zoals in het voorbeeld bij de overname van een onderneming. Omdat het fusievoorstel al moet vermelden welke rechten of vergoedingen aan deze houders worden toegekend, moet vóór het opstellen van het voorstel bekend zijn welke houders er zijn en wat hun recht inhoudt. Komt er geen overeenstemming over de schadeloosstelling, dan volgt de vaststelling door deskundigen die de voorzieningenrechter benoemt.