Boek 2 Artikel 322 (2:322 BW)

Bij een fusie gaan alle overeenkomsten van rechtswege over op de verkrijgende rechtspersoon. De wederpartij hoeft daaraan niet mee te werken en wordt er ook niet vooraf om gevraagd. Meestal levert dat geen moeilijkheden op, maar een afspraak die was toegesneden op één bepaalde organisatie kan na samenvoeging met een andere organisatie een heel andere uitwerking krijgen. Voor die gevallen biedt dit artikel een uitweg: de rechter kan de overeenkomst wijzigen of ontbinden.

De maatstaf

De vraag is of de overeenkomst als gevolg van de fusie naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet ongewijzigd in stand behoort te blijven. De wet vraagt dus meer dan dat een partij het contract na de fusie minder aantrekkelijk vindt: de redelijkheid en billijkheid moeten zich tegen ongewijzigde voortzetting verzetten. Bovendien moet de fusie de oorzaak zijn; problemen die er toch al waren, vallen erbuiten. De vordering wordt ingesteld door een der partijen bij de overeenkomst.

Is aan de maatstaf voldaan, dan schrijft de wet de rechter een ingreep voor: lid 1 zegt dat hij de overeenkomst wijzigt of ontbindt. Welke van de twee het wordt, en hoe ver een wijziging gaat, hangt af van wat nodig is om de overeenkomst na de fusie in een redelijke verhouding te brengen.

Wat de rechter kan doen

• Wijzigen. De rechter past de overeenkomst aan, bijvoorbeeld door een beding te beperken, een prijsformule bij te stellen of een looptijd te bekorten.
• Ontbinden. In het uiterste geval maakt hij een einde aan de overeenkomst.

- Terugwerkende kracht. Aan die wijziging of ontbinding kan hij terugwerkende kracht verlenen, zodat de gevolgen ook gelden voor de periode sinds de fusie.

De termijn van zes maanden

De bevoegdheid om de vordering in te stellen vervalt zes maanden na de neerlegging van de akte van fusie bij de openbare registers van de woonplaatsen van de gefuseerde rechtspersonen. Het is een vervaltermijn: na afloop bestaat de bevoegdheid niet meer, ook niet als partijen in de tussentijd nog met elkaar in gesprek waren. Wie meent dat zijn contract door de fusie onhoudbaar is geworden, moet dus binnen die zes maanden de procedure beginnen.

Schade

Ontstaat er door de wijziging of de ontbinding schade voor de wederpartij, dan moet de rechtspersoon die vergoeden. Lid 3 verbindt die verplichting rechtstreeks aan de wijziging of ontbinding: zodra daaruit schade voor de wederpartij voortvloeit, is de rechtspersoon tot vergoeding gehouden.

Een voorbeeld. Een kleine softwareontwikkelaar heeft een licentie verleend aan een regionaal adviesbureau, tegen een vergoeding van een vast percentage van de totale omzet van de licentienemer. Het adviesbureau gaat op in een landelijk concern met een veelvoud aan omzet, die grotendeels niets met de software te maken heeft. Binnen zes maanden na de neerlegging van de akte kan worden gevorderd dat de rechter de vergoedingsregeling aanpast, of in het uiterste geval de licentie ontbindt.

In de praktijk

Bij de voorbereiding van een fusie gaat het vooral om contracten waarvan de inhoud is afgestemd op de omvang, de activiteiten of de marktpositie van één van de fusiepartners, zoals vergoedingen die zijn gekoppeld aan omzet of afname, beperkingen in werkterrein en langlopende leveringscontracten. Partijen kunnen zo'n contract ook zelf in onderling overleg aanpassen. Voor wederpartijen is de datum van neerlegging van de akte bepalend, omdat daarmee de termijn van zes maanden begint te lopen.