Boek 2 Artikel 321 (2:321 BW)

Een fusie valt zelden precies samen met het einde van een boekjaar. Dit artikel regelt daarom de boekhoudkundige aansluiting: wanneer het boekjaar van de verdwijnende rechtspersoon eindigt, wie zijn jaarstukken nog moet maken, wat er met waarderingsverschillen gebeurt en hoe het zit met wettelijke reserves.

Het einde van het laatste boekjaar

Het laatste boekjaar van een verdwijnende rechtspersoon eindigt op het tijdstip vanaf wanneer de verkrijgende rechtspersoon zijn financiële gegevens in de eigen jaarrekening of andere verantwoording opneemt. Dat tijdstip staat in het fusievoorstel, zodat vooraf duidelijk is waar de knip ligt. Zo ontstaat er geen dubbeltelling en ook geen gat: tot dat moment verantwoordt de verdwijnende rechtspersoon zelf, daarna de verkrijgende.

Wie de jaarstukken maakt

Het tweede lid legt de verplichtingen rond de jaarrekening of andere financiële verantwoording van de verdwijnende rechtspersonen na de fusie bij de verkrijgende rechtspersoon. De verdwijnende rechtspersoon bestaat immers niet meer en heeft geen bestuur meer dat voor zijn stukken kan zorgen. Het lid spreekt in het algemeen van 'de verplichtingen omtrent de jaarrekening of andere financiële verantwoording' en maakt geen onderscheid naar de aard van de verplichting of het boekjaar waarop zij betrekking heeft: wat op het moment van de fusie op de verdwijnende rechtspersoon rustte, rust daarna op de verkrijgende. De wet maakt daarbij ook geen onderscheid naar de vraag wie destijds bestuurder was.

Waarderingsverschillen toelichten

Activa en passiva kunnen in de laatste jaarrekening van de verdwijnende rechtspersoon anders zijn gewaardeerd dan in de eerste jaarrekening waarin de verkrijgende rechtspersoon ze opneemt. Die verschillen moeten worden toegelicht. Zo blijft zichtbaar wat er door de fusie in de cijfers verandert en kan een lezer beoordelen of een verbetering of verslechtering echt is of alleen op een andere waardering berust.

Wettelijke reserves

De verkrijgende rechtspersoon moet wettelijke reserves vormen op dezelfde wijze als de verdwijnende rechtspersonen die moesten aanhouden, tenzij de wettelijke grond voor die reserve is vervallen. Een wettelijke reserve is een deel van het eigen vermogen dat niet vrij uitkeerbaar is. Een fusie mag dus niet de weg zijn waarlangs een geblokkeerd deel van het vermogen ineens uitkeerbaar wordt.

Een voorbeeld. Twee stichtingen in de kinderopvang, beide met een boekjaar gelijk aan het kalenderjaar, gaan samen. Het fusievoorstel bepaalt dat de cijfers van de verdwijnende stichting per 1 juli in de verantwoording van de verkrijgende stichting worden opgenomen. Het laatste boekjaar van de verdwijnende stichting loopt dan van 1 januari tot 1 juli. De verkrijgende stichting zorgt voor de financiële verantwoording over dat halve jaar, terwijl de tweede helft van het jaar al in haar eigen cijfers zit.

In de praktijk

Het tijdstip in het fusievoorstel bepaalt waar het laatste boekjaar van iedere verdwijnende partij eindigt, en daarmee over welke periode de verkrijgende rechtspersoon nog een afzonderlijke verantwoording moet verzorgen. Omdat alle jaarrekeningverplichtingen van de verdwijnende partijen na de fusie op de verkrijgende rechtspersoon rusten, is het voor haar van belang vóór het passeren van de akte te weten welke verplichtingen er nog openstaan. Datzelfde geldt voor de wettelijke reserves, omdat die na de fusie de ruimte voor uitkeringen beperken.