Boek 2 Artikel 341a (2:341a BW)

Aandelen kunnen al zijn geleverd en betaald voordat de zaak in hoogste instantie is beslist. Wordt de beschikking waarin de prijs is bepaald daarna vernietigd, dan rijst de vraag wat er met die overdracht gebeurt. Dit artikel geeft het antwoord: de rechtsgrond voor wat er is gedaan blijft in stand, maar partijen moeten de gevolgen ongedaan maken.

De hoofdregel

De vernietiging haalt niet met terugwerkende kracht de bodem onder de verrichte handelingen weg. De levering blijft dus een geldige levering en de betaling een geldige betaling; er ontstaat geen gat waarin achteraf blijkt dat iemand nooit aandeelhouder is geweest. Wat er wel ontstaat, is een verbintenis tussen partijen om de ingetreden gevolgen ongedaan te maken: de aandelen terug, het geld terug.

• Rechtsgrond blijft: derden die met de nieuwe aandeelhouder hebben gehandeld, worden niet getroffen.
• Ongedaanmaking: tussen partijen ontstaat een verplichting om de situatie te herstellen.

- Maatwerk: de ondernemingskamer kan die verplichting beperken of uitsluiten.

Als herstel te bezwaarlijk is

Soms is teruggeven niet realistisch. De onderneming is inmiddels verkocht, de aandelen zijn ingetrokken, of de verhoudingen zijn zo veranderd dat terugdraaien meer schade doet dan het herstelt. Dan kan de ondernemingskamer op verzoek de verplichting tot ongedaanmaking beperken of helemaal uitsluiten, ook als de billijkheid dat om andere redenen vraagt.

Verrekening in geld

Wie door zo'n beperking onbillijk wordt bevoordeeld, kan door de ondernemingskamer worden verplicht tot een uitkering in geld aan de benadeelde partij. Daarmee heeft de rechter een instrument om recht te doen zonder de klok terug te zetten: het pakket blijft waar het is, maar het verschil wordt in geld rechtgetrokken. Dat sluit aan bij de rest van de geschillenregeling, waarin het uiteindelijk altijd om de prijs draait.

Een voorbeeld. Een uitgestoten aandeelhouder stelt cassatie in en krijgt gelijk: de prijs was te laag vastgesteld en de beschikking wordt vernietigd. Inmiddels is de vennootschap gefuseerd en zijn zijn oude aandelen niet meer terug te geven. De ondernemingskamer sluit de teruggave uit en verplicht de overnemende aandeelhouders tot een aanvullende betaling die het verschil dekt.

In de praktijk

Voor partijen betekent dit dat het instellen van een rechtsmiddel zin heeft, ook als de overdracht al is uitgevoerd; de zaak is niet verloren doordat de aandelen zijn geleverd. Tegelijk is er geen garantie dat de aandelen terugkomen: naarmate er meer tijd is verstreken en er meer is gebeurd, wordt een afrekening in geld waarschijnlijker. Wie dat risico wil beperken, kan aan de ondernemingskamer vragen de beschikking niet uitvoerbaar bij voorraad te verklaren, zodat de overdracht wacht tot het oordeel definitief is.