Boek 2 Artikel 379 (2:379 BW)

Een jaarrekening van één vennootschap zegt weinig als niet duidelijk is met welke andere vennootschappen zij verweven is. Dit artikel verplicht de rechtspersoon daarom om in de toelichting open te zijn over zijn belangen in andere maatschappijen en over zijn plaats in een groter geheel. Het gaat om namen, woonplaatsen en de omvang van het belang — informatie die nergens anders uit de cijfers blijkt.

Welke belangen moeten worden genoemd

Vermeld worden alle maatschappijen waaraan de rechtspersoon, alleen of samen met dochtermaatschappijen en voor eigen rekening, ten minste een vijfde van het geplaatste kapitaal verschaft. Daarnaast worden genoemd de maatschappijen waarin hij als vennoot volledig aansprakelijk is voor de schulden tegenover de schuldeisers — bijvoorbeeld als beherend vennoot van een commanditaire vennootschap. Dat laatste is wezenlijk, want daar kan een verlies rechtstreeks doorwerken in het vermogen van de rechtspersoon.

Ook de cijfers van die maatschappij

Van de eerstgenoemde maatschappijen moeten in beginsel ook het eigen vermogen en het resultaat volgens hun laatst vastgestelde jaarrekening worden vermeld. De wet noemt vier uitzonderingen: de gegevens worden al geconsolideerd; de maatschappij wordt op de balans verantwoord volgens de regels van artikel 2:389 BW; consolidatie blijft achterwege wegens te verwaarlozen belang of op grond van artikel 2:408 BW; of de rechtspersoon verschaft minder dan de helft van het kapitaal terwijl die maatschappij haar balans rechtmatig niet openbaar maakt.

De plaats in de groep

Behoort de rechtspersoon tot een groep, dan vermeldt hij naam en woonplaats van de maatschappij die aan het hoofd daarvan staat, en van elke maatschappij die zijn gegevens opneemt in een openbaar gemaakte geconsolideerde jaarrekening, met de plaats waar afschriften daarvan tegen ten hoogste de kostprijs te krijgen zijn. Zo kan iedere lezer doorklikken naar het grotere plaatje. Deze plicht vervalt als zo'n maatschappij haar belang rechtmatig niet pleegt te vermelden.

Ontheffing bij ernstig nadeel

Openheid kan schaden. Daarom kan de Minister van Economische Zaken op verzoek ontheffing verlenen van deze vermeldingsplichten als er gegronde vrees bestaat dat de vermelding ernstig nadeel oplevert — bijvoorbeeld omdat een concurrent er direct van zou profiteren. De ontheffing geldt telkens voor ten hoogste vijf jaar. In de toelichting moet worden vermeld dat ontheffing is verleend of aangevraagd; zolang de aanvraag loopt, hoeven de gegevens niet openbaar te worden gemaakt.

• Wie verzoekt — de rechtspersoon zelf, via zijn bestuur.
• Wie beslist — de minister, niet de rechter.
• Hoe lang — steeds voor maximaal vijf jaar, waarna opnieuw moet worden verzocht.

Ten slotte een praktische regel: deze vermeldingen mogen samen met die van artikel 2:414 BW worden opgenomen, en dat deel van de toelichting mag afzonderlijk ter inzage van ieder bij het handelsregister worden gedeponeerd, mits beide delen van de toelichting naar elkaar verwijzen.

Een voorbeeld. Een middelgrote bv houdt een kwart van de aandelen in een gezamenlijke inkooporganisatie en is beherend vennoot van een commanditaire vennootschap die vastgoed exploiteert. Beide moeten met naam, woonplaats en belang worden vermeld, en van de inkooporganisatie in beginsel ook het eigen vermogen en resultaat. Een bank die de bv financiert, ziet daarmee dat zij via de commanditaire vennootschap een risico draagt dat op de balans niet zichtbaar is.

In de praktijk

Voor het bestuur is dit een artikel dat jaarlijks nalopen vergt: belangen verschuiven en de drempel van een vijfde is snel gehaald. Voor aandeelhouders, leden en schuldeisers is de deelnemingenlijst de sleutel tot de structuur achter de cijfers. Wie wil weten of een vennootschap zelfstandig opereert of onderdeel is van een concern, vindt het antwoord juist hier.