Boek 2 Artikel 388 (2:388 BW)

Waardeert een rechtspersoon een bezitting tegen wat zij heeft gekost, dan rijst de vraag welke kosten daarbij horen. Alleen de factuur van de leverancier, of ook het transport en de montage? Dit artikel geeft het antwoord en onderscheidt daarbij twee situaties: het bezit is gekocht, of het is door de onderneming zelf gemaakt.

De verkrijgingsprijs

Wordt een bezitting gekocht, dan bestaat de verkrijgingsprijs uit de inkoopprijs en de bijkomende kosten. Bijkomende kosten zijn de uitgaven die nodig zijn om het bezit op zijn plaats en in bruikbare staat te krijgen: vervoer, invoerrechten, installatie, notariskosten bij onroerend goed. Zij horen bij de investering en niet bij de kosten van het jaar. Wie ze wel meteen als kost neemt, drukt het resultaat van dit jaar en zet het bezit te laag op de balans.

De vervaardigingsprijs

Maakt de onderneming iets zelf, dan omvat de vervaardigingsprijs in elk geval de aanschaffingskosten van de gebruikte grond- en hulpstoffen en de overige kosten die rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend — het materiaal en de uren die er direct in zijn gegaan. Dat is de ondergrens.

Wat er nog bij mag

• Een redelijk deel van de indirecte kosten — de kosten die niet rechtstreeks aan één product zijn toe te rekenen, zoals werkplaatsbeheer of energie.
• Rente op schulden — voor het tijdvak dat aan de vervaardiging kan worden toegerekend, dus de financieringskosten tijdens de bouw.
• Met vermelding — wordt die rente geactiveerd, dan moet de toelichting dat melden.

Deze keuzevrijheid heeft gevolgen. Wie indirecte kosten en bouwrente meerekent, zet het bezit hoger op de balans en drukt de kosten van dit jaar; het resultaat valt daardoor hoger uit, terwijl er in de jaren daarna meer wordt afgeschreven. Omdat het een keuze is en geen verplichting, moeten twee jaarrekeningen op dit punt niet zonder meer met elkaar worden vergeleken. De verplichte vermelding van geactiveerde rente maakt dat verschil zichtbaar.

Een voorbeeld. Een bedrijf bouwt in eigen beheer een nieuwe loods. Het materiaal en de uren van de eigen mensen horen zonder meer in de vervaardigingsprijs. Het bedrijf mag daarnaast een redelijk deel van de algemene werkplaatskosten meenemen en de rente over het bouwkrediet gedurende de bouwperiode activeren. Kiest het daarvoor, dan moet in de toelichting staan dat die rente is geactiveerd, zodat de lezer weet waarom de loods voor een hoger bedrag op de balans staat.

Waar dit doorwerkt

De verkrijgings- of vervaardigingsprijs is niet alleen een startwaarde. Hij vormt ook het ijkpunt voor de afschrijvingen van artikel 2:386 BW, voor de vraag of moet worden afgewaardeerd op grond van artikel 2:387 BW, en voor de omvang van een herwaarderingsreserve, die immers het verschil weergeeft tussen de kostprijs en de actuele waarde. Een onjuiste bepaling van de kostprijs werkt dus jarenlang door in de cijfers.

In de praktijk

Voor de ondernemer is de vuistregel eenvoudig: alle kosten die nodig waren om het bezit gebruiksklaar te krijgen, horen erbij. Voor het bestuur is de keuze om indirecte kosten en rente mee te nemen een grondslagkeuze die in de toelichting hoort en die het niet elk jaar anders mag invullen. En voor wie een jaarrekening leest, is geactiveerde rente een gegeven om op te letten: zij verhoogt zowel het resultaat als de toekomstige afschrijvingslast.