Boek 2 Artikel 389 (2:389 BW)

De waardering van deelnemingen met invloed van betekenis

De deelnemingen in maatschappijen waarin de rechtspersoon invloed van betekenis uitoefent op het zakelijke en financiële beleid, worden verantwoord overeenkomstig de leden 2 en 3. Indien de rechtspersoon of een of meer van zijn dochtermaatschappijen alleen of samen een vijfde of meer van de stemmen van de leden, vennoten of aandeelhouders naar eigen inzicht kunnen uitbrengen of doen uitbrengen, wordt vermoed dat de rechtspersoon invloed van betekenis uitoefent.
De rechtspersoon bepaalt de netto-vermogenswaarde van de deelneming door de activa, voorzieningen en schulden van de maatschappij waarin hij deelneemt te waarderen en haar resultaat te berekenen op de zelfde grondslagen als zijn eigen activa, voorzieningen, schulden en resultaat. Deze wijze van waardering moet worden vermeld.
Wanneer de rechtspersoon onvoldoende gegevens ter beschikking staan om de netto- vermogenswaarde te bepalen, mag hij uitgaan van een waarde die op andere wijze overeenkomstig deze titel is bepaald en wijzigt hij deze waarde met het bedrag van zijn aandeel in het resultaat en in de uitkeringen van de maatschappij waarin hij deelneemt. Deze wijze van waardering moet worden vermeld.
In de jaarrekening van een rechtspersoon die geen bank is als bedoeld in artikel 415 mag de verantwoording van een deelneming in een bank overeenkomstig afdeling 14 van deze titel geschieden. In de jaarrekening van een bank als bedoeld in artikel 415 wordt een deelneming in een rechtspersoon die geen bank is, verantwoord overeenkomstig de voorschriften voor banken met uitzondering van artikel 424 en onverminderd de eerste zin van lid 5. Deze uitzondering behoeft niet te worden toegepast ten aanzien van deelnemingen, waarin werkzaamheden worden verricht, die rechtstreeks liggen in het verlengde van het bankbedrijf.
In de jaarrekening van een rechtspersoon die geen verzekeringsmaatschappij is als bedoeld in artikel 427 mag de verantwoording van een deelneming in een verzekeringsmaatschappij overeenkomstig afdeling 15 van deze titel geschieden. In de jaarrekening van een verzekeringsmaatschappij als bedoeld in artikel 427 wordt een deelneming in een rechtspersoon die geen verzekeringsmaatschappij is, verantwoord overeenkomstig de voorschriften voor verzekeringsmaatschappijen, onverminderd de eerste zin van lid 4 van dit artikel.
De rechtspersoon houdt een reserve aan ter hoogte van zijn aandeel in het positieve resultaat uit deelnemingen en in rechtstreekse vermogensvermeerderingen sedert de eerste waardering overeenkomstig lid 2 of lid 3. Deelnemingen waarvan het cumulatief resultaat sedert die eerste waardering niet positief is, worden daarbij niet in aanmerking genomen. De reserve wordt verminderd met de uitkeringen waarop de rechtspersoon sedertdien tot het moment van het vaststellen van de jaarrekening recht heeft verkregen, alsmede met rechtstreekse vermogensverminderingen bij de deelneming; uitkeringen die hij zonder beperkingen kan bewerkstelligen, worden eveneens in mindering gebracht. Deze reserve kan in kapitaal worden omgezet. Onder de in dit lid bedoelde uitkeringen worden niet begrepen uitkeringen in aandelen.
Indien de waarde bij de eerste waardering overeenkomstig lid 2 of lid 3 lager is dan de verkrijgingsprijs of de voorafgaande boekwaarde van de deelneming, wordt het verschil als goodwill geactiveerd. Voor deze berekening wordt ook de verkrijgingsprijs verminderd overeenkomstig artikel 385 lid 5.
Waardevermeerderingen of waardeverminderingen van deelnemingen wegens omrekening van het daarin geïnvesteerde vermogen en het resultaat vanuit de valuta van de deelneming naar de valuta waarin de rechtspersoon zijn jaarrekening opmaakt, komen ten gunste respectievelijk ten laste van een reserve omrekeningsverschillen. Valutakoersverschillen op leningen aangegaan ter dekking van valutakoersrisico van buitenlandse deelnemingen, komen eveneens ten gunste respectievelijk ten laste van deze reserve. De reserve kan een negatief saldo hebben. Bij gehele of gedeeltelijke vervreemding van het belang in de desbetreffende deelneming wordt het gedeelte van de reserve dat op het vervreemde deel van die deelneming betrekking heeft aan deze reserve onttrokken. Indien de reserve omrekeningsverschillen een negatief saldo heeft, kunnen ter hoogte van dit saldo geen uitkeringen worden gedaan ten laste van de reserves.
Wegens in de toelichting te vermelden gegronde redenen mag worden afgeweken van toepassing van lid 1.
Verschillen in het eigen vermogen en het resultaat volgens de enkelvoudige jaarrekening en volgens de geconsolideerde jaarrekening van de rechtspersoon worden in de toelichting bij de enkelvoudige jaarrekening vermeld.

Toelichting

Wie een belang houdt in een andere maatschappij en daar werkelijk invloed op heeft, mag dat belang niet blijven waarderen tegen wat hij er ooit voor betaalde. Dit artikel schrijft voor dat zulke deelnemingen worden verantwoord volgens hun nettovermogenswaarde: de waarde van het aandeel in het eigen vermogen van die maatschappij, bepaald op dezelfde grondslagen als de rechtspersoon voor zichzelf gebruikt. Zo werkt het reilen en zeilen van de deelneming door in de eigen cijfers.

Wanneer is er invloed van betekenis

Het gaat om maatschappijen waarin de rechtspersoon invloed van betekenis uitoefent op het zakelijke en financiële beleid. De wet geeft daarvoor een hulpmiddel: kunnen de rechtspersoon en zijn dochtermaatschappijen samen een vijfde of meer van de stemmen naar eigen inzicht uitbrengen, dan wordt vermoed dat die invloed er is. Dat is een vermoeden en geen vaste grens; blijkt uit de feiten dat er geen invloed is, dan kan dat anders liggen.

Hoe de waardering werkt

De rechtspersoon waardeert de bezittingen, voorzieningen en schulden van de deelneming en berekent haar resultaat op dezelfde grondslagen die hij voor zichzelf hanteert; die werkwijze moet worden vermeld. Ontbreken de gegevens om dat te doen, dan mag hij uitgaan van een op andere wijze bepaalde waarde en die aanpassen met zijn aandeel in het resultaat en in de uitkeringen. Ook die keuze moet worden vermeld. Van de hoofdregel mag alleen worden afgeweken om gegronde redenen, die in de toelichting worden genoemd.

De wettelijke reserve deelnemingen

Lid 6 bepaalt dat de rechtspersoon een reserve aanhoudt ter hoogte van zijn aandeel in het positieve resultaat uit deelnemingen en in rechtstreekse vermogensvermeerderingen daar, gerekend vanaf de eerste waardering. Deelnemingen waarvan het resultaat sinds die eerste waardering per saldo niet positief is, tellen daarbij niet mee. De reserve wordt verminderd met uitkeringen waarop de rechtspersoon inmiddels recht heeft gekregen, met rechtstreekse vermogensverminderingen bij de deelneming, en met uitkeringen die hij zonder beperkingen kan bewerkstelligen. Uitkeringen in aandelen tellen daarbij niet mee. De reserve kan in kapitaal worden omgezet.

Wie vormt de reserve — de rechtspersoon zelf, bij het opmaken van de jaarrekening.

- Wanneer zij vrijvalt — naarmate de winst daadwerkelijk kan worden opgevraagd of is uitgekeerd.

Goodwill en valutaverschillen

Is de waarde bij de eerste waardering lager dan de verkrijgingsprijs of de eerdere boekwaarde, dan wordt het verschil als goodwill geactiveerd; die goodwill wordt vervolgens afgeschreven volgens artikel 2:386 BW. Waardeverschillen die ontstaan doordat het vermogen en het resultaat van een buitenlandse deelneming moeten worden omgerekend, gaan naar een reserve omrekeningsverschillen. Die reserve mag negatief zijn, en zolang zij dat is, kunnen tot dat bedrag geen uitkeringen ten laste van de reserves worden gedaan. Bij verkoop van de deelneming valt het bijbehorende deel van die reserve vrij.

Een voorbeeld. Een holding houdt veertig procent van de aandelen in een leverancier en heeft twee zetels in het bestuur. Zij verantwoordt die deelneming op nettovermogenswaarde. De leverancier maakt winst maar keert niets uit. De holding boekt haar aandeel in die winst en moet daarvoor een wettelijke reserve aanhouden. Haar aandeelhouder ziet dus wel een hoger eigen vermogen, maar kan dat deel niet als dividend opeisen.

In de praktijk

De toelichting bij de enkelvoudige jaarrekening vermeldt de verschillen in eigen vermogen en resultaat tussen de enkelvoudige en de geconsolideerde jaarrekening (lid 10).

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.