Boek 2 Artikel 98b (2:98b BW)

De regels over verkrijging van eigen aandelen zijn eenvoudig te omzeilen door een ander de aandelen te laten kopen met geld van de vennootschap. Dit artikel sluit die route af. Wie op eigen naam, maar voor rekening van de nv, stukken in haar kapitaal verwerft — aandelen of certificaten daarvan — moet die onverwijld aan haar overdragen, tegen betaling.

Wat de bepaling verlangt

De tussenpersoon mag de stukken niet houden. Hij moet ze aan de vennootschap overdragen, en wel onverwijld: zonder onnodig uitstel, dus niet pas bij de eerstvolgende jaarvergadering. De vennootschap betaalt hem daarvoor; hij hoeft de aandelen dus niet gratis af te staan, maar hij mag er ook niet aan verdienen door ze aan te houden.

Op die manier komt de situatie aan het licht die zij verhulde: het is de vennootschap die de aandelen economisch bezit. Zodra de stukken bij haar liggen, gelden de gewone regels over het houden van eigen aandelen onverkort, met de vermogenstoets en de grenzen die daarbij horen.

Aandelen op naam: dezelfde sanctie als bij een verboden inkoop

Luiden de aandelen op naam, dan verklaart dit artikel het tweede lid van artikel 2:98a BW van overeenkomstige toepassing. Dat speelt pas wanneer de vennootschap de stukken zelf niet had mogen verkrijgen, omdat de vermogenstoets of de machtiging van artikel 2:98 BW eraan in de weg staat. Is dat zo, dan gaan de aandelen over op de gezamenlijke bestuurders, die hoofdelijk aansprakelijk zijn om de verkrijgingsprijs met de wettelijke rente aan de vennootschap te vergoeden. De constructie levert het bestuur dan geen voordeel op, maar een persoonlijke schuld. Blijft de verkrijging binnen die grenzen, dan blijft het bij de plicht van de tussenpersoon om de stukken onverwijld tegen betaling over te dragen.

Voor eigen rekening of voor rekening van de vennootschap

Alles draait om de vraag voor wiens rekening en risico de aandelen zijn verkregen. Wie zelf het koersrisico draagt en met eigen geld koopt, valt buiten deze bepaling, ook als hij bevriend is met het bestuur. Maar wordt de koopsom door de vennootschap gefinancierd, of is afgesproken dat winst en verlies bij haar terechtkomen, dan is de verkrijging voor haar rekening en grijpt dit artikel in.

• Certificaten tellen mee: de bepaling geldt zowel voor aandelen in het kapitaal als voor certificaten daarvan.
• Betaling hoort erbij: de overdracht aan de vennootschap gebeurt tegen betaling, niet om niet.
• Geen wachttijd: de plicht ontstaat op het moment van de verkrijging, niet pas als iemand erom vraagt.

Een voorbeeld. Een nv wil een pakket eigen aandelen uit de markt halen, maar haar vermogen laat dat op dat moment niet toe. Een adviseur koopt de stukken op eigen naam, met geld dat de vennootschap hem verstrekt. Hij moet die stukken meteen tegen betaling aan de vennootschap overdragen. Gaat het om aandelen op naam, dan belanden zij bij de bestuurders, die de koopsom met rente aan de vennootschap moeten vergoeden.

In de praktijk

Voor een bestuurder is de les dat een omweg via een derde geen ruimte schept die de wet niet geeft. Voor de derde zelf is het risico reëel: hij zit met een verplichting tot overdracht en met stukken die hij niet mag houden. Wie voor een vennootschap in haar eigen aandelen handelt, moet dus eerst nagaan of de vennootschap die stukken zelf had mogen kopen.