Boek 3 Artikel 105 (3:105 BW)

Dit artikel regelt het sluitstuk van de verjaring. Wie een goed bezit op het moment waarop de rechtsvordering tot beëindiging van dat bezit verjaart, verkrijgt dat goed, ook al was zijn bezit niet te goeder trouw. Het recht van de oorspronkelijke rechthebbende verdwijnt dan en komt bij de bezitter te liggen. De wet aanvaardt dat om een pijnlijke uitkomst te vermijden: een goed zonder rechthebbende, met een toestand die niemand meer kan corrigeren.

Het gaat om één peilmoment

Beslissend is wie het goed bezit op het tijdstip waarop de vordering verjaart. Niet wie het het langst had, niet wie het meest te goeder trouw was: wie op dat moment bezitter is, verkrijgt. Dat maakt de regel scherp en soms hard. De verjaring van de vordering van de rechthebbende bepaalt dus wanneer de deur dichtvalt, en dat moment moet nauwkeurig worden vastgesteld.

Ook zonder goede trouw

Anders dan bij de verkrijgende verjaring van artikel 3:99 BW speelt goede trouw hier geen rol. Ook wie wist dat het goed van een ander was, kan verkrijgen. Daar staat tegenover dat de termijn die aan zo'n situatie voorafgaat aanzienlijk langer is dan de drie of tien jaren die voor de bezitter te goeder trouw gelden. De rechthebbende krijgt dus veel tijd om zich te melden, maar die tijd is niet oneindig.

Onvrijwillig verlies vlak voor het moment

Het tweede lid vangt een bijzonder geval op. Verliest iemand het bezit onvrijwillig vóór het peilmoment, maar krijgt hij het daarna terug binnen een jaar na dat verlies, of door een binnen dat jaar ingestelde vordering, dan wordt hij toch als de bezitter op het peilmoment aangemerkt. Zo kan een tijdelijke wegname het resultaat niet omdraaien; deze regel loopt in de pas met artikel 3:103 BW.

Een voorbeeld. Een eigenaar merkt tientallen jaren niet op dat een strook van zijn perceel bij de tuin van de buren is getrokken, met een schutting en beplanting die dat bevestigen. Verjaart zijn vordering om aan dat gebruik een einde te maken, dan verkrijgt degene die de strook op dat moment bezit. Had de eigenaar in de tussentijd schriftelijk zijn recht opgeëist en daar binnen zes maanden een maatregel in rechte op laten volgen, dan was de verjaring gestuit en was het zover niet gekomen.

Wat de rechthebbende kan doen

Zolang zijn vordering niet is verjaard, heeft de rechthebbende het heft in handen. Hij kan het bezit opeisen en de verjaring stuiten, en door de koppeling van artikel 3:104 BW werkt dat meteen door in de verkrijging. Een brief alleen is daarvoor niet genoeg: omdat het niet om nakoming van een verbintenis gaat, houdt een schriftelijke aanspraak de vordering pas levend als daarop binnen zes maanden een daad van rechtsvervolging volgt. Een klacht in het voorbijgaan stuit al helemaal niets. Na de verkrijging kan hij het goed niet meer opeisen.

In de praktijk

Voor eigenaren van grond is dit het artikel om te kennen: controleer af en toe wat er feitelijk met uw perceel gebeurt, vergelijk de situatie met de kadastrale grens en reageer schriftelijk zodra iets afwijkt. Voor wie al lang een stuk grond of een goed gebruikt en zich afvraagt hoe hij ervoor staat, geldt dat de feitelijke situatie en de data doorslaggevend zijn; een deskundig oordeel vooraf voorkomt een onaangename verrassing achteraf.