Boek 3 Artikel 106 (3:106 BW)

Een beperkt recht kan feitelijk onmogelijk worden gemaakt: een pad waarover een erfdienstbaarheid loopt wordt volgebouwd, een leiding wordt weggehaald. De beperkt gerechtigde kan dan van de hoofdgerechtigde eisen dat die toestand wordt opgeheven. Doet hij dat te lang niet en verjaart die vordering, dan gaat zijn beperkte recht teniet, voor zover de uitoefening ervan door die toestand werd belet.

Waar het om draait

Er moet een toestand zijn die in strijd is met het beperkte recht en die de uitoefening ervan verhindert. Alleen ongemak is niet genoeg; het recht moet feitelijk niet kunnen worden uitgeoefend. Verder moet de vordering zich richten tegen de hoofdgerechtigde, dus tegen degene aan wie het goed toebehoort waarop het beperkte recht rust. Verjaart die vordering, dan valt het recht in zoverre weg.

Alleen voor zover het recht wordt belet

De bepaling werkt gedeeltelijk. Belette de toestand maar een deel van de uitoefening, dan gaat het recht ook maar voor dat deel teniet; voor het overige blijft het bestaan. Wordt bijvoorbeeld een breed recht van weg voor de helft geblokkeerd door een bouwwerk, dan kan het recht na verjaring in beperkte vorm overblijven. De feitelijke situatie bepaalt dus de omvang van het verlies.

Verschil met verkrijging door de ander

Dit artikel laat een recht verdwijnen; het geeft niemand iets nieuws. Dat is een ander mechanisme dan de verkrijging door een bezitter, waarover artikel 3:105 BW gaat. Het gevolg voor de hoofdgerechtigde is er niet minder om: zijn goed is voortaan niet meer belast, of minder zwaar. Voor de beperkt gerechtigde betekent het dat een recht dat op papier bestond, in werkelijkheid is opgehouden te bestaan.

Een voorbeeld. Op een perceel rust een recht van overpad ten gunste van de achterbuur. De eigenaar bouwt een garage precies op dat pad. De achterbuur zegt er jarenlang niets van en gebruikt een andere route. Verjaart zijn vordering om de garage te laten verwijderen, dan gaat het recht van overpad teniet voor zover de garage het gebruik onmogelijk maakte; de weg terug is dan afgesloten.

Wat de beperkt gerechtigde moet doen

Wie een beperkt recht heeft en merkt dat het wordt gefrustreerd, moet zich melden en dat schriftelijk vastleggen. Een sommatie om de toestand op te heffen houdt de vordering echter alleen levend als daarop binnen zes maanden een daad van rechtsvervolging volgt, want dit is geen vordering tot nakoming van een verbintenis; blijft die stap uit, dan loopt de termijn door en gaat het recht na twintig jaar alsnog teniet. Bij registergoederen is het bovendien verstandig om na te gaan wat er precies in de akte en in de openbare registers staat, want daaruit blijkt de omvang van het recht.

In de praktijk

Voor eigenaren en buren betekent dit artikel dat een rustige situatie na verloop van tijd juridische werkelijkheid kan worden. Wilt u uw recht behouden, treed dan op zodra een toestand de uitoefening ervan verhindert; enkel niet-gebruiken doet uw recht niet tenietgaan. Wilt u als eigenaar duidelijkheid over een oud recht dat allang niet meer wordt uitgeoefend, laat dan uitzoeken hoelang de toestand al bestaat en of daaraan gevolgen zijn verbonden, in plaats van zelf de feitelijke situatie te veranderen.