Boek 3 Artikel 214 (3:214 BW)

Zodra er geld in het vruchtgebruikvermogen komt, bijvoorbeeld door verkoop, inning of een uitkering, ontstaat een spanning. De vruchtgebruiker wil rendement, want daaruit bestaat zijn genot; de hoofdgerechtigde wil dat de hoofdsom in stand blijft. Dit artikel lost dat op met een dubbele opdracht: het geld moet vruchtdragend worden belegd, of worden besteed in het belang van de overige goederen die onder het vruchtgebruik vallen, en dat gebeurt in overleg.

Beleggen of besteden

Vruchtdragend beleggen betekent dat het geld zo wordt aangehouden dat het opbrengst genereert. Renteloos op een rekening laten staan voldoet daar niet aan: dan verliest de vruchtgebruiker zijn genot en verliest het vermogen door geldontwaarding aan waarde. Wat een passende belegging is, hangt af van de aard van het vermogen, de duur van het vruchtgebruik en het risico dat verantwoord is.

Het alternatief is besteding in het belang van de overige goederen die aan het vruchtgebruik zijn onderworpen. Een uitkering na stormschade kan worden gebruikt om het dak te herstellen; opbrengst uit een verkocht perceel kan worden ingezet voor noodzakelijk onderhoud aan het resterende pand. Zo komt het geld ten goede aan hetzelfde vermogen.

Overleg als uitgangspunt

De wet schrijft overleg met de hoofdgerechtigde voor. De vruchtgebruiker beslist dus niet alleen. Dat past bij de tegengestelde belangen die hier spelen: de vruchtgebruiker heeft baat bij een hoog rendement, ook als daar meer risico bij hoort, terwijl de hoofdgerechtigde vooral behoud van de hoofdsom wil.

Bij de vestiging kan hiervan worden afgeweken. Er kan bijvoorbeeld een beleggingsprofiel worden vastgelegd, een lijst van toegestane beleggingen, of de bevoegdheid om zelfstandig te beleggen binnen bepaalde grenzen. Dat scheelt veel discussie, zeker bij langlopende vruchtgebruiken binnen een familie.

Als partijen er niet uitkomen

Ontstaat er toch een geschil over wat er met het geld moet gebeuren, dan beslist de persoon die bij de vestiging daartoe is aangewezen. Is niemand aangewezen, dan beslist de kantonrechter. Tegen die beschikking staat geen hogere voorziening open, zodat er snel duidelijkheid is en het geld niet jarenlang stil blijft staan.

Het aanwijzen van zo'n persoon bij de vestiging is een onderschat instrument. Een onafhankelijke derde die de knoop doorhakt, houdt het conflict buiten de rechtszaal en buiten de familieverhoudingen. Wie die rol krijgt, moet wel kunnen omgaan met de tegengestelde belangen die hier per definitie spelen.

Een voorbeeld. Een verhuurd pand onder vruchtgebruik wordt met toestemming verkocht. De opbrengst komt op grond van artikel 3:213 BW in de plaats van het pand en valt onder het vruchtgebruik. De vruchtgebruiker wil het bedrag in aandelen steken voor een hoger dividend, de kinderen willen een veilige spaarvorm. Komen zij er niet uit, dan beslist de aangewezen persoon of anders de kantonrechter.

In de praktijk

Leg bij de vestiging vast hoe er wordt belegd en wie beslist bij een verschil van inzicht. Dat is een van de weinige punten waarop een vruchtgebruik jaar na jaar tot wrijving leidt, en het is vooraf eenvoudig te regelen.

Documenteer bovendien elke keuze. In combinatie met de jaarlijkse opgave uit artikel 3:205 BW ontstaat zo een dossier waaruit blijkt dat het geld vruchtdragend en verantwoord is aangewend, wat de vruchtgebruiker beschermt tegen verwijten achteraf.