Boek 3 Artikel 233 (3:233 BW)

Iemand kan zijn eigen huis of machine verbinden voor de schuld van een ander. Hij is dan geen schuldenaar, maar hij houdt het goed wel onder zich en bepaalt wat ermee gebeurt. Dit artikel regelt twee gevolgen daarvan: hij mag de waarde van het onderpand niet verwijtbaar laten zakken, en hij kan bepaalde kosten die hij aan het goed heeft besteed terugkrijgen van de schuldeiser die zich op dat goed heeft verhaald.

Wanneer hij aansprakelijk is

De aansprakelijkheid ontstaat niet bij elke waardedaling. Er moeten twee dingen samenkomen. Ten eerste moet de waarde zo ver zijn gezakt dat de zekerheid van de schuldeiser erdoor in gevaar komt; blijft er ruim voldoende dekking over, dan is er geen probleem. Ten tweede moet de gever daarvan een verwijt te maken zijn, of iemand voor wie hij aansprakelijk is. Wie zijn pand laat verkrotten of de dakgoten jarenlang laat rotten, valt daaronder. Een marktdaling of een noodlot dat hij niet kon voorkomen niet.

Waarom de wet dit zo doet

De schuldeiser heeft geen greep op het goed zolang hij niet uitwint. Hij vertrouwt op de waarde die er is. De gever heeft die greep juist wel, maar heeft — anders dan de schuldenaar — geen eigen financieel belang bij aflossing. Zonder deze regel zou hij de zekerheid stilletjes kunnen uithollen. De wet legt daarom een zorgplicht bij hem neer, met de dubbele rem van gevaar voor de dekking en verwijtbaarheid, zodat hij niet voor elk toeval opdraait.

Kosten terugvorderen

Het tweede lid werkt de andere kant op. Heeft de gever kosten gemaakt die verder gingen dan gewoon onderhoud — een verbouwing, een uitbreiding, een verbetering — dan kan hij die van de schuldeiser terugvragen. Daarvoor gelden twee voorwaarden: de schuldeiser moet zich daadwerkelijk op het goed hebben verhaald, en de kosten moeten de opbrengst hoger hebben gemaakt en hem dus voordeel hebben opgeleverd. Gewoon onderhoud valt er buiten; dat hoort bij het houden van het goed.

Een voorbeeld. Een vader geeft hypotheek op zijn verhuurde appartement voor het bedrijfskrediet van zijn dochter. Hij laat het appartement leegstaan en verwaarloost het, waardoor de waarde onder het bedrag van de lening zakt. Daarvoor kan de bank hem aanspreken. Had hij daarentegen op eigen kosten een aanbouw geplaatst waardoor de veiling later duidelijk meer opbracht, dan kan hij dat voordeel bij de bank terughalen.

Wat hij niet is

• Geen schuldenaar. De schuldeiser kan hem niet zomaar tot betaling van de schuld aanspreken; wat hij inzet is het goed.
• Geen buitenstaander. Hij draagt wel een eigen verantwoordelijkheid voor de waarde van het onderpand.

- Niet rechteloos bij executie. Zijn voor dezelfde vordering ook goederen van de schuldenaar verbonden, dan kan hij op grond van artikel 3:234 BW verlangen dat die eerst worden verkocht; is dat niet zo, dan wordt alleen zijn eigen goed uitgewonnen.

In de praktijk

Wie voor een familielid of een gelieerde onderneming zekerheid geeft, moet het goed blijven verzorgen alsof zijn eigen krediet ervan afhangt — want dat is feitelijk zo. Leg bij grotere investeringen in het goed vast wat er is gedaan en wat het kostte, zodat achteraf aantoonbaar is dat de opbrengst er hoger door werd.